Η υποχώρηση των θαλάσσιων πάγων στην Ανατολική Γροιλανδία αλλάζει με εντυπωσιακό τρόπο τη θαλάσσια ζωή της Αρκτικής, επιτρέποντας σε μεγάλες φάλαινες να εισέρχονται σε περιοχές που στο παρελθόν ήταν ουσιαστικά απρόσιτες.
.
Μακροχρόνια μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Marine Science, καταγράφει εκατοντάδες φάλαινες —μεταξύ τους καμπουροφάλαινες, πτεροφάλαινες και ρυγχοφάλαινες— να τρέφονται κατά τους θερινούς μήνες σε παράκτια νερά της Ανατολικής Γροιλανδίας που πλέον παραμένουν χωρίς πάγο.
Οι επιστήμονες περιγράφουν την εξέλιξη ως μια σημαντική οικολογική μετατόπιση καθεστώτος, με την άνοδο της θερμοκρασίας της θάλασσας και την αλλαγή στη διαθεσιμότητα τροφής να αναδιαμορφώνουν τις ισορροπίες της περιοχής.
Από μηδενικές εμφανίσεις σε εκατοντάδες φάλαινες
Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα έντονη στην περίπτωση της καμπουροφάλαινας.
Οι έρευνες από πλοία δεν είχαν καταγράψει ούτε μία εμφάνιση του είδους στην περιοχή μέχρι το 2006. Το 2007 καταγράφηκαν επτά καμπουροφάλαινες, ενώ μέχρι το 2024 οι παρατηρήσεις είχαν αυξηθεί στις 150.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν επίσης συστηματικές εναέριες καταγραφές φαλαινών το 2015 και το 2024 και συνδύασαν τα στοιχεία με δορυφορική παρακολούθηση 15 ζώων και μαρτυρίες Ινουίτ κυνηγών.
Η συνολική εικόνα δείχνει ότι τα μεγαλύτερα κητώδη εκμεταλλεύονται πλέον νέες περιοχές τροφοληψίας, καθώς οι πάγοι υποχωρούν και περισσότερα νερά παραμένουν ανοικτά το καλοκαίρι.
Περίπου 16.000 μεγάλες φάλαινες το καλοκαίρι του 2024
Οι εκτιμήσεις των επιστημόνων για το 2024 είναι εντυπωσιακές.
Περίπου 4.000 καμπουροφάλαινες, 6.000 πτεροφάλαινες και 6.000 ρυγχοφάλαινες εκτιμάται ότι επισκέφθηκαν τη Θάλασσα της Γροιλανδίας κατά τη θερινή περίοδο.
Ο επικεφαλής της μελέτης, καθηγητής Mads Peter Heide-Jørgensen του Greenland Institute of Natural Resources, χαρακτήρισε τις αλλαγές στην περιοχή ως ίσως τις πιο ριζικές που παρατηρούνται σήμερα σε οποιαδήποτε υποαρκτική ζώνη.
Η άνοδος της θερμοκρασίας αλλάζει και την τροφή
Η εξάπλωση των φαλαινών δεν αποδίδεται μόνο στην εξαφάνιση του πάγου.
Η αύξηση της θερμοκρασίας των νερών αλλάζει και την κατανομή των ψαριών και του κριλ, προσφέροντας νέες πηγές τροφής.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι τρεις συγκεκριμένες ομάδες φαλαινών μπορούν να καταναλώσουν τουλάχιστον 800.000 τόνους ψαριών και κριλ μέσα σε μία θερινή περίοδο τροφοληψίας.
Οι εικόνες από την περιοχή δείχνουν μεγάλα κοπάδια να συγκεντρώνονται σε ανοικτά νερά, δημιουργώντας αυτό που οι επιστήμονες περιγράφουν ως εποχικά «feeding frenzies».
Δεν είναι ακόμη σαφές αν αυξάνονται οι πληθυσμοί
Ένα κρίσιμο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: αν οι περισσότερες εμφανίσεις στη Θάλασσα της Γροιλανδίας σημαίνουν ότι αυξάνονται συνολικά οι πληθυσμοί των φαλαινών ή αν απλώς τα ζώα μετακινούνται από άλλες περιοχές.
Ορισμένοι επιστήμονες που μίλησαν στο BBC εξέφρασαν ανησυχίες ότι μέρος αυτής της μετακίνησης μπορεί να προέρχεται από τη Δυτική Γροιλανδία.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία στην περιοχή, καθώς στη Γροιλανδία εξακολουθούν να πραγματοποιούνται ορισμένες μορφές κυνηγιού φαλαινών.
Κερδισμένες οι μεγάλες φάλαινες, χαμένοι οι ναρβάλ;
Η μελέτη αναδεικνύει και μια άλλη πλευρά της κλιματικής αλλαγής: οι επιπτώσεις δεν είναι ίδιες για όλα τα είδη.
Οι baleen whales, όπως οι καμπουροφάλαινες, οι πτεροφάλαινες και οι ρυγχοφάλαινες, εμφανίζονται ιδιαίτερα ευέλικτες και ικανές να εκμεταλλευτούν τα νέα οικολογικά δεδομένα.
Για ορισμένα αυστηρά αρκτικά είδη, όμως, η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική.
Οι ναρβάλ και οι μπελούγκα χάνουν μέρος του παραδοσιακού τους οικοτόπου και καλούνται πλέον να μοιράζονται τις ίδιες περιοχές με μεγαλύτερα είδη που εισέρχονται από νοτιότερα νερά.
Κατά τον Heide-Jørgensen, η κλιματική αλλαγή δημιουργεί νέες ευκαιρίες για ορισμένα είδη, ενώ για άλλα σημαίνει απώλεια ζωτικού χώρου.
Μια νέα Αρκτική διαμορφώνεται
Η εικόνα στην Ανατολική Γροιλανδία δείχνει πόσο γρήγορα μπορούν να αλλάξουν τα θαλάσσια οικοσυστήματα όταν υποχωρεί ο πάγος.
Η άνοδος της θερμοκρασίας δεν επηρεάζει μόνο την έκταση του sea ice. Μετακινεί ψάρια, αλλάζει τις τροφικές αλυσίδες και δημιουργεί νέες περιοχές τροφοληψίας για είδη που μέχρι πρόσφατα δεν μπορούσαν να φτάσουν εκεί.
Για τις μεγάλες φάλαινες αυτό μπορεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να αποτελεί ευκαιρία.
Για τα πιο εξειδικευμένα είδη της Αρκτικής, όμως, η ίδια αλλαγή μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερο ανταγωνισμό και συρρίκνωση του οικοτόπου τους.
Η Ανατολική Γροιλανδία γίνεται έτσι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η κλιματική αλλαγή δεν οδηγεί απλώς σε απώλειες, αλλά σε μια ευρύτερη αναδιάταξη της ζωής στους ωκεανούς.
