Υπάρχουν στιγμές που η κλιματική κρίση δεν δοκιμάζει μόνο τον πλανήτη, αλλά και την ίδια την αρχιτεκτονική της διεθνούς συνεργασίας. Η πρόσφατη αποδυνάμωση του IPCC, του βασικού επιστημονικού οργάνου του ΟΗΕ για το κλίμα, είναι ένα τέτοιο παράδειγμα.
.
Η απόσυρση των ΗΠΑ από τη στήριξη του οργανισμού δεν είναι απλώς μια πολιτική επιλογή. Είναι μια παρέμβαση με άμεσες συνέπειες στη λειτουργία της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας. Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ αποτελούσαν τον μεγαλύτερο χρηματοδότη και έναν από τους βασικούς πυλώνες παραγωγής γνώσης. Σήμερα, αυτό το κενό γίνεται ορατό.
Τα νούμερα μιλούν από μόνα τους. Το IPCC εισέπραξε περίπου 4,8 εκατ. δολάρια το τελευταίο έτος, ενώ οι δαπάνες του ανήλθαν σε 8,7 εκατ. δολάρια. Το αποθεματικό του ταμείου του διαμορφώνεται στα 18,5 εκατ. δολάρια, με τις προβλέψεις να δείχνουν ότι, χωρίς νέα χρηματοδότηση, μπορεί να εξαντληθεί έως το 2028.
Πίσω από αυτά τα στοιχεία κρύβεται μια βαθύτερη αλλαγή ισορροπιών. Οι ΗΠΑ ιστορικά κάλυπταν περίπου το 27% του ταμείου του IPCC. Η απουσία τους δεν αφήνει απλώς ένα χρηματοδοτικό κενό — αναδιαμορφώνει τον παγκόσμιο χάρτη της επιστημονικής επιρροής.
Ήδη, άλλοι παίκτες κινούνται για να καλύψουν το κενό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αυξάνει τις επενδύσεις στην έρευνα, ενώ η Κίνα ενισχύει ραγδαία την επιστημονική της παρουσία, με εκτιμήσεις ότι θα ξεπεράσει τις ΗΠΑ σε δημόσια χρηματοδοτούμενη έρευνα μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.
Αυτό δεν είναι απαραίτητα αρνητικό. Η διεύρυνση της επιστημονικής βάσης μπορεί να ενισχύσει τη γεωγραφική και γνωσιακή ποικιλομορφία. Όμως υπάρχει ένα κρίσιμο ερώτημα: μπορεί να αντικατασταθεί η κλίμακα και η ποιότητα των δεδομένων που παρείχαν οι ΗΠΑ;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απάντηση είναι αβέβαιη. Η διακοπή χρηματοδότησης σημαντικών βάσεων δεδομένων, όπως η EM-DAT για ακραία καιρικά φαινόμενα, δείχνει πόσο εύθραυστο είναι το οικοσύστημα της κλιματικής πληροφορίας. Και χωρίς αξιόπιστα δεδομένα, η επιστημονική ανάλυση — και κατ’ επέκταση η πολιτική απόφαση — αποδυναμώνεται.
Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι μόνο τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό.
Η κλιματική επιστήμη βασίζεται σε μια σιωπηρή συμφωνία: ότι τα κράτη, ανεξαρτήτως διαφορών, αναγνωρίζουν την ανάγκη για κοινή γνώση και συνεργασία. Όταν αυτή η συμφωνία ρηγματώνεται, το κόστος δεν περιορίζεται στους οργανισμούς. Μεταφέρεται στην ικανότητα του κόσμου να κατανοήσει — και να αντιμετωπίσει — την κρίση.
Κι όμως, μέσα σε αυτή την αβεβαιότητα, υπάρχει και ένα στοιχείο ανθεκτικότητας. Το IPCC συνεχίζει να λειτουργεί, με εκατοντάδες επιστήμονες να συνεισφέρουν, ακόμη και χωρίς την πλήρη κρατική στήριξη. Είναι μια υπενθύμιση ότι η επιστήμη μπορεί να επιβιώνει — αλλά όχι χωρίς κόστος.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η διεθνής κοινότητα θα καλύψει αυτό το κενό ή αν θα το αφήσει να μεγαλώσει.
Γιατί σε έναν κόσμο που θερμαίνεται, η υποχώρηση της επιστήμης δεν είναι απλώς ένα θεσμικό πρόβλημα. Είναι ρίσκο για όλους.
Πηγή: Bloomberg
