«Πώς να μιλήσεις για βιωσιμότητα όταν ό,τι συμφωνείται το πρωί αναιρείται το βράδυ;». Αυτή η φράση συνοψίζει σε λίγες γραμμές την άποψη του διδάκτορα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων και ερευνητής στο UCL του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Σωτήρη Μητραλέξη για την ισχύ του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, το οποίο κατά τη γνώμη του δυσκολεύεται να παράξει ουσιαστικές απαντήσεις σε έναν κατακερματισμένο, πολυπολικό κόσμο γεωπολιτικών συγκρούσεων και ενεργειακής ανασφάλειας.
Ενόψει του φετινού Φόρουμ επικοινωνήσαμε με τον κ.Μητραλέξη, ο οποίος παρουσιάζει μια σειρά προβληματισμών σχετικά με τα πρακτικά αποτελέσματα που μπορούν να έχουν τέτοια Φόρα σήμερα. Η συζήτησή μας κινήθηκε γύρω από το κατά πόσο το WEF μπορεί ακόμη να λειτουργήσει ως χώρος παραγωγής στρατηγικής και συναίνεσης, ή αν έχει εγκλωβιστεί σε έναν ρόλο περισσότερο συμβολικό παρά ουσιαστικό, σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτητα – και κατεύθυνση – μέσα σε λίγες ώρες.
-Τι θεωρείτε ότι έχει αλλάξει στις ισορροπίες του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ του Νταβός;
«Το ‘οικοσύστημα’ στο οποίο λειτουργούσε το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός ήταν το οικοσύστημα της κανονικότητας της παγκοσμιοποίησης — δηλαδή, ακριβώς ο κόσμος που δεν υπάρχει πλέον και δεν πρόκειται να επιστρέψει ξανά. Χρηματοδοτούμενο κυρίως από μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες, η λογική του ήταν ο μεσο-μακροπρόθεσμος σχεδιασμός από μεγάλους και διεθνείς οικονομικούς παράγοντες σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον κυριαρχούμενο από τη ‘μονοπολική στιγμή’ των Ηνωμένων Πολιτειών.
Σήμερα, σε ένα κατακερματισμένο, πολυπολικό και στην παρούσα φάση χαοτικό διεθνές σύστημα, ένας τέτοιος σχεδιασμός μοιάζει ανέφικτος: έχουμε άνοδο της σημασίας των κρατών ως υποκειμένων του διεθνούς συστήματος, συχνά και ιδίως προσεχώς σε τριβή με τη βούληση γιγαντιαίων πολυεθνικών, ενώ το πολιτικό προσωπικό των κρατών που κυρίως αφορά το Νταβός βρίσκεται σε ολοένα και κλιμακούμενες αντιθετικές πολώσεις.
Δεν είναι τυχαίο πως, πέντε χρόνια μετά, η ‘Μεγάλη Επανεκκίνηση’ (The Great Reset) που ο Klaus Schwabανακοίνωσε το 2021, καθώς και οι προβολές του Νταβός για το 2030, μοιάζουν μάλλον με κακό αστείο».
-Στο πεδίο της ενέργειας, της βιωσιμότητας αλλά και της ΤΝ τι περιμένετε να εξαχθεί από το Φόρουμ;
«Σε έναν κόσμο με πρώτιστη προτεραιότητα τα ζητήματα ασφαλείας, δηλαδή πολέμου και ειρήνης, όπου παράλληλα οι ΗΠΑ αποχωρούν από κάθε κλιματική δέσμευση, πώς μπορείς να μιλήσεις πειστικά για μεσο-μακροπρόθεσμο σχεδιασμό βιωσιμότητας; Σε μια συνθήκη που ό,τι συζητείς την Τετάρτη το πρωί μπορεί να έχει αναιρεθεί το βράδυ της ίδιας ημέρας από κάποιο προεδρικό tweet, πόση δεσμευτικότητα μπορούν να έχουν οι συζητήσεις στο Νταβός για ενεργειακά ζητήματα;
Σε μια κατάσταση όπου η εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης αποτελεί και πεδίο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, και εν προκειμένω ΗΠΑ-Κίνας, πώς μπορεί να έχει κανονιστικότητα μια συζήτηση για την ‘υπευθυνότητα της καινοτομίας στην τεχνητή νοημοσύνη’ όταν λαμβάνει χώρα σε ένα Νταβός και όχι στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών όπου εκπροσωπούνται θεσμικά τα κράτη;»
-Συνεπώς η σημασία του WEF κρίνετε πως θα είναι από εδώ και πέρα περιορισμένη;
«Εκ σχεδιασμού, το Νταβός δεν είναι χώρος κρατικής κυριαρχίας αλλά υβριδικός χώρος συναίνεσης μεταξύ ελίτ, και αυτό το μειονέκτημα γίνεται εντονότερο όταν η γεωπολιτική σύγκρουση υπερισχύει των οικονομικών προτεραιοτήτων —όπως σήμερα— και η εσωτερική πολιτική πόλωση εντός των κρατών περιορίζει τη συνέχεια των πολιτικών. Να το πούμε αλλιώς, το Νταβός δεν είναι (πια) ο τόπος όπου εν μέρει συναποφασίζεται η πορεία του κόσμου, αλλά ένας τόπος όπου σήμερα φανερώνεται ότι δεν υπάρχει ένας κόσμος για να αποφασιστεί από κοινού…».