Το ελληνικό νησιωτικό τοπίο είναι συνδεδεμένο με τις υπέροχες πέτρινες ξερολιθιές, μια τεχνική χτισίματος αποκλειστικά με πέτρες που χρόνο με το χρόνο εκλείπει, παρότι έχει σημαντικά αποτελέσματα στην αντιπλημμυρική προστασία και στην ομαλή ροή του νερού. Οι ξερολιθιές, ή αλλιώς λίθινοι αναβαθμοί, βρέθηκαν στο επίκεντρο ημερίδας της Mediterranean Information Office for Environment, Culture and Sustainable Development (MedINA), του μη κερδοσκοπικού οργανισμού που συνδέει τη φύση με την πολιτιστική κληρονομιά προωθώντας βιώσιμες λύσεις για την κλιματική αλλαγή. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε το πώς παραδοσιακές πρακτικές που εφαρμόζονταν επί αιώνες στα νησιά μπορούν να επανέλθουν σήμερα ως λύσεις βασισμένες στη φύση για μια πιο ολοκληρωμένη και λελογισμένη διαχείριση των υδάτινων πόρων στα αιγαιοπελαγίτικα τοπία.
Οι ξερολιθιές αποτελούν μια από τις πιο χαρακτηριστικές μορφές παραδοσιακής αγροτικής μηχανικής της Μεσογείου. Πρόκειται για τοίχους ή αναβαθμούς που χτίζονται χωρίς συνδετικό υλικό —χωρίς δηλαδή τσιμέντο ή κονίαμα— με προσεκτική τοποθέτηση πέτρας πάνω σε πέτρα. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούνται επίπεδες καλλιεργήσιμες επιφάνειες σε πλαγιές, περιορίζεται η διάβρωση του εδάφους και επιβραδύνεται η ροή του νερού της βροχής, επιτρέποντάς του να απορροφηθεί σταδιακά από το έδαφος. Παράλληλα, οι ξερολιθιές δημιουργούν μικροοικοσυστήματα για φυτά και ζώα, ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα και συμβάλλοντας στη σταθερότητα του τοπίου.
«Πρέπει η γνώση που υπάρχει στις τοπικές κοινωνίες να ανακτηθεί και να μπορέσει να εμπλουτιστεί με τα σημερινά εργαλεία», υπογράμμισε στην ημερίδα πανεπιστημιακός του τμήματος Αρχιτεκτώνων Μηχανικών του ΑΠΥ, Αλκμήνη Πάκα. Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και η ανακοίνωση μιας νέας δράσης του Υπουργείο Πολιτισμού της Ελλάδας, την οποία παρουσίασε η Διευθύντρια Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Σταυρούλα – Βίλλυ Φωτοπούλου.
Όπως εξήγησε, το Υπουργείο βρίσκεται στη διαδικασία δημιουργίας δύο σχολών μαθητείας παραδοσιακής δόμησης, που θυμίζουν το παλαιότερο σύστημα εκπαίδευσης των μαστόρων δίπλα σε έμπειρους τεχνίτες. Οι σχολές αυτές θα ξεκινήσουν από τα Λαγκάδια Γορτυνίας και τη Ζουπάνια Δυτικής Μακεδονίας, ενώ εξετάζεται η δημιουργία και τρίτης σχολής στα Μαστοροχώρια Ηπείρου. Το σχέδιο του Υπουργείου έχει ορίζοντα υλοποίησης ακόμη 21 μηνών και υλοποιείται σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας της Ελλάδας, με στόχο την πιστοποίηση των σχολών σε επίπεδο 5, που αντιστοιχεί στο Δίπλωμα Επαγγελματικής Ειδικότητας (ΙΕΚ/ΣΑΕΚ).
«Θέλουμε να συνεχίσει να υπάρχει αυτού του είδους η εμπειρική γνώση. Δεν μεταδίδεται στις ανώτατες τεχνικές σχολές, αλλά στην πράξη, δίπλα σε καταξιωμένους μάστορες», δήλωσε η κα Φωτοπούλου. Παράλληλα, τόνισε ότι ένας από τους βασικούς στόχους του Υπουργείου είναι να δημιουργηθεί και το κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο ώστε να μπορεί να εκδίδεται τιμολόγιο για τέτοιου τύπου εργασίες — κάτι που σήμερα δεν προβλέπεται, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για εξειδικευμένη τεχνική με σημαντική περιβαλλοντική και πολιτιστική αξία.