Ένα μικρό ψάρι, βάρους το πολύ 1,1kg, με εντυπωσιακά πτερύγια που ανοίγουν κάνοντάς το να θυμίζει χαίτη λιονταριού, και φαντεζί μαύρες βούλες έχει φέρει αναστάτωση στους ερευνητές θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Τι στο καλό μπορεί να μας απασχολεί αυτό το πλάσμα και γιατί το σύνθημα των περιβαλλοντικών οργανώσεων είναι «Ψαρέψτε το!» αντί για «προστατεύστε το!»;
Απ΄τον Ινδικό στην Ελλάδα
Ο λόγος για το – σταδιακά – διάσημο λιονταρόψαρο (ή λεοντόψαρο) που έχει κάνει τα τελευταία χρόνια την εμφάνισή του στις θάλασσες της νοτιανατολικής Μεσογείου, προκαλώντας αλαλούμ στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Το άνοιγμα της διώρυγας του Σουέζ, αλλά και η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας λόγω της κλιματικής αλλαγής, έκαναν το λεοντόψαρο να αφήσει το βασικό του σπίτι, τον Ινδικό Ωκεανό και να μεταφερθεί προς άλλα θαλάσσια οικοσυστήματα. Και τα κατάφερε! Σήμερα δημιουργεί συνεχώς κοπάδια τόσο στη Μεσόγειο, όσο και στην Καραϊβική.
Όπως αναλύει ο διδάκτωρ θαλάσσιας βιολογίας Θεόδωρος Καμπούρης στο ESG Stories: «Πρόκειται για ένα εξαιρετικά προσαρμοστικό ψάρι, το οποίο έχοντας δηλητήριο στα πτερύγιά του, αλλά και ένα σχήμα που του επιτρέπει να εγκολπώνει μικρά ψάρια, έχει απόλυτη αυτοπεποίθηση στα νερά που κινείται».
Πράγματι, το λεοντόψαρο φέρει δηλητήριο, το οποίο όμως χρησιμοποιεί κυρίως για άμυνα έναντι των μεγαλύτερων ψαριών. «Το δηλητήριο αυτό δεν είναι τόσο επικίνδυνο για τον άνθρωπο, αλλά είναι σίγουρα επώδυνο. Η βάση της ουσίας είναι η πρωτεΐνη, οπότε η εγκεκριμένη αντιμετώπιση είναι να βάλουμε το σημείο που μας έχει τσιμπήσει σε πολύ ζεστό νερό, για 30-90 λεπτά ώστε η πρωτεΐνη να διαλυθεί φυσικά» αναφέρει ο κ. Καμπούρης.
4 εκατομμύρια αυγά το χρόνο και τόνοι φαγητού!
Η παρουσία αυτού του εντυπωσιακού ψαριού στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο έχει προβληματίσει τους ψαράδες, αλλά και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις. Ο λόγος είναι πως το λεοντόψαρο τρέφεται με τεράστιες ποσότητες γόνων ψαριών, αφανίζοντας ουσιαστικά μεγάλους πληθυσμούς από ψάρια όπως ροφοί, τσιπούρες και γαρίδες. Να σημειώσουμε, εδώ, ότι το συγκεκριμένο ψάρι παρότι ελαφρύ σε βάρος και μικρό σε μέγεθος παραμένει…φαγανό! Ο κ. Καμπούρης μας ενημερώνει πως «τα λεοντόψαρα τρώνε ποσότητες ίσως με το 30% του βάρους τους. Σκεφθείτε το αυτό σε ανθρώπινη αναλογία για να καταλάβετε τις εξωφρενικές ποσότητες. Δεν είναι λίγες οι φορές που ψαράδες βρίσκουν λιονταρόψαρα πραγματικά σκασμένα απ΄το φαΐ!».
Παράλληλα, τα λεοντόψαρα έχουν πολύ δυναμικό ρυθμό αναπαραγωγής. Καθένα γεννά περίπου 40.0000 αυγά ανά τέσσερις μέρες, που σημαίνει 2 εκατομμύρια αυγά τον χρόνο! Ως αποτέλεσμα, οι ψαράδες βλέπουν τη λεία τους να μειώνεται, ενώ οι περιβαλλοντολόγοι κάνουν λόγω για μια «άμεση απειλή των θαλασσών της Μεσογείου».
Το λεοντόψαρο…ως επιχειρηματική ευκαιρία
Μια απ΄τις ομάδες που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας για την διαχείριση του προβλήματος είναι η Elafonisos ECO. Η ομάδα, μάλιστα, διοργανώνει ετησίως ειδικό Masterclass για την ενημέρωση γύρω από το λεοντόψαρο σε συνεργασία με το Stelios Foundation, το ίδρυμα του Στέλιου Χατζηιωάννου, εμπνευστή και ιδιοκτήτη του Ομίλου «Easy». Φέτος το ESG Stories βρέθηκε εκεί, απαντώντας στην πρόκληση του «lionfish tasting»!
H Elafonisos ECO, έχει δημιουργήσει μια μεγάλη εκστρατεία η οποία καλεί τον κόσμο να δει τον «απρόσκλητο επισκέπτη», ως μια εμπορική ευκαιρία.
Πρώτο και βασικό μέλημα θεωρούν την «αποκατάσταση της αλήθειας» σχετικά με το αν το ψάρι αυτό είναι ακίνδυνο για βρώση από τον άνθρωπο. Πολλοί, όταν γνωρίζουν πως ένα ψάρι φέρει δηλητήριο, είναι λογικό να έχουν δεύτερες σκέψεις. Ωστόσο το λεοντόψαρο όχι μόνο δεν είναι επικίνδυνο ως τροφή, αλλά αποτελεί και έναν πρώτης τάξεως μεζέ, χωρίς πολλά κόκκαλα, με καθαρό φιλέτο, που θυμίζει την ακριβή σκορπίνα! Το λεοντόψαρο, λοιπόν, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ευρέως στην ελληνική γαστρονομία, ακόμα και στην «υψηλή» κουζίνα.
Επίσης, έχουν δημιουργήσει μια σειρά προτάσεων για πιθανές μεταποιητικές χρήσεις του συγκεκριμένου ψαριού ώστε να εξαπλωθεί η μαζική αλιεία του φέρνοντας κεδοφόρα αποτελέσματα. Όπως μας ενημερώνει η Κατερίνα Κοκκινάκη, Marketing Director του Elafonisos ECO: «Το λεοντόψαρο έχει πάρα πολύ κολαγόνο που μπορεί άνετα να χρησιμοποιηθεί σε προϊόντα ομορφίας, αλλά και ένα υπέροχο σχέδιο στο σώμα του που μπορεί να γίνει κόσμημα». Αυτό το καιρό αναζητούν και άλλες μεταποιητικές δυνατότητες, όπως η χρήση του σε ζωοτροφές, με στόχο να μπορέσει να αποκτήσει μια προστιθέμενη αξία, και να αλιεύεται περισσότερο.
Προς ολοταχώς στη βιωσιμότητα το Stelios Foundation
Τα τελευταία χρόνια το εντυπωσιακό γιώτ αναψυχής MY Klelia, της οικογένειας Χατζηιωάννου, έχει δοθεί στο ίδρυμα Stelios ως ένα σκάφος εκπαιδεύσεων. Κάθε χρόνο σπουδαστές και σχολεία επισκέπτονται το γιωτ του 1950, μαθαίνοντας για τη θάλασσα, αλλά και για την παροχή τουριστικών υπηρεσιών σε αντίστοιχα σκάφη. Στο πρόσφατο Masterclass, σπουδαστές του BCA College ήρθαν σε επαφή με το λεοντόψαρο, έμαθαν να το μαγειρεύουν ώστε να συμβάλλουν από τη μεριά τους στην μείωση του φόβου του κοινού, αλλά και στην εξάλειψη του περιβαλλοντικού κινδύνου.
Από την πλευρά του Stelios Foundation, ο κ. David Watson, Trustee του Φιλανθρωπικού Ιδρύματος, δήλωσε σχετικά: «Μαζί με τον Σύλλογο Elafonisos Eco, το BCA College και τον σεφ Ηλία Κιαζόλι, δείχνουμε πώς η βιωματική εκπαίδευση και η βιώσιμη γαστρονομία μπορούν να μετατρέψουν μια περιβαλλοντική πρόκληση σε λύση. Μαθαίνοντας να αξιοποιούν το λεοντόψαρο, οι νέοι yacht σεφ, υπότροφοι του Stelios Foundation, προστατεύουν τη θάλασσα και στηρίζουν τις τοπικές κοινότητες».
Ένα ψάρι που πρέπει να μάθουμε να τρώμε
Μπορεί ο απρόσκλητος επισκέπτης να έχει φέρει αλαλούμ, γευστικά πάντως δεν υπολείπεται σε τίποτα από τις υπόλοιπες λιχουδιές των θαλασσών μας. Αργά ή γρήγορα θα μάθουμε να το τρώμε, να το μεταποιούμε, να το αξιοποιούμε, απλώς και μόνο διότι η φύση δεν μας ρωτάει για τις αλλαγές που φέρνει, ειδικά μεσούσης της κλιματικής αλλαγής.