«Δεν έχω ιδέα γιατί οι ΗΠΑ φορολογούν τα προϊόντα εμμηνορροϊκής υγιεινής σαν είδη πολυτελείας. Υποπτεύομαι πως ο λόγος είναι ότι άντρες ήταν εκείνοι που έφτιαχναν τους νόμους όταν είχε περάσει αυτή η υψηλή φορολογία». Έτσι είχε απαντήσει ο Μπαράκ Ομπάμα, το 2016, σε συνέντευξή του σε διάσημο Αμερικανό YouTuber.
Δέκα χρόνια μετά, το ζήτημα των έμφυλων διακρίσεων στα ζητήματα υγιεινής δεν έχει εξαλειφθεί ούτε στις ΗΠΑ, ούτε στον υπόλοιπο κόσμο, πλην λίγων φωτεινών εξαιρέσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της έμφυλης ανισότητας σε αυτό το επίπεδο είναι το γεγονός ότι, στις περισσότερες πολιτείες των ΗΠΑ, το Viagra εξαιρείται από τον φόρο ως ιατρικό προϊόν για τη θεραπεία της στυτικής δυσλειτουργίας. Αντίθετα, τα προϊόντα περιόδου συχνά φορολογούνται ως «είδη πολυτελείας», παρότι η εμμηνόρροια αποτελεί μια αναπόφευκτη βιολογική λειτουργία και όχι μια ιατρική κατάσταση που χρήζει «θεραπείας».
Η Ελλάδα ανάμεσα στις χώρες με το υψηλότερο tampon tax στην Ε.Ε.
Παρότι τα προϊόντα που σχετίζονται με την περίοδο θα έπρεπε να κατηγοριοποιούνται ως αγαθά πρώτης ανάγκης, αποτελούν ακόμη «πολυτέλεια» σε μια σειρά από χώρες —μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα— με αποτέλεσμα να φορολογούνται με το υψηλότερο ποσοστό. Αποτέλεσμα αυτής της ασυμμετρίας είναι ότι περίπου 500 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια σε όλον τον κόσμο δεν μπορούν να διαχειριστούν την περίοδό τους με ασφάλεια, λόγω έλλειψης ή αδυναμίας αγοράς προϊόντων περιόδου.
Στη χώρα μας συγκεκριμένα, η φορολογία αυτών των απαραίτητων ειδών ανέρχεται στο 24%, όσο δηλαδή και τα ποτά, ο καπνός και τα καλλυντικά. Όπως φαίνεται και στον σχετικό χάρτη, η Ελλάδα ανήκει στις χώρες με την υψηλότερη φορολογία για το 2025, ενώ ακολουθούν χώρες όπως η Βουλγαρία, η Ρουμανία και η Σλοβακία με ΦΠΑ από 16–20%, καθώς και οι Κροατία, Αυστρία, Ιταλία και Φινλανδία με ποσοστά στο φάσμα 10–15%.
Αντιθέτως, ένα από τα φωτεινότερα παραδείγματα διαχείρισης της εμμηνορροϊκής εμπειρίας και έμπρακτου σεβασμού προς γυναίκες και κορίτσια αποτελεί η μεσογειακή Ισπανία. Στην Ιβηρική, ο φόρος έχει μειωθεί στο 4%, ενώ παράλληλα, βάσει νόμου, θηλυκότητες που υποφέρουν από έντονους πόνους περιόδου δικαιούνται πληρωμένη άδεια από την εργασία τους για τρεις έως πέντε ημέρες.
Σκωτία, Ιρλανδία και Μεγάλη Βρετανία δείχνουν τον δρόμο
Ξεχωριστή είναι και η πρωτοβουλία της Σκωτίας, η οποία το 2020 ψήφισε νομοθεσία που προβλέπει τη 100% δωρεάν διάθεση των σχετικών προϊόντων σε όλους τους πολίτες. Η απόφαση της Σκωτίας αποτέλεσε παγκόσμια πρωτιά, ενώ το θετικό παράδειγμα μεταφέρθηκε και στην ευρύτερη «γειτονιά».
Σήμερα, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιρλανδία έχουν μηδενική φορολογία στα αγαθά περιόδου, στηρίζοντας έμπρακτα τις δυσκολίες της γυναικείας εμπειρίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2015 η μουσικός και ακτιβίστρια Kiran Gandhi έτρεξε στον Μαραθώνιο του Λονδίνου χωρίς ταμπόν ή σερβιέτα τις ημέρες της περιόδου της (free bleeding), θέλοντας να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα ενάντια στη διαιώνιση της «φτώχειας περιόδου» αλλά και των διακρίσεων απέναντι στις γυναίκες. Η εικόνα έκανε τον γύρο του διαδικτύου και αποτέλεσε καταλύτη για τις αλλαγές που οδήγησαν στο zero tampon tax.
Ελληνικές πρωτοβουλίες εγγραμματισμού και εμμηνορροϊκής ισότητας
Παρότι η ελληνική Πολιτεία δεν έχει προβεί ακόμη στις απαραίτητες αλλαγές ισότητας στο ζήτημα της εμμηνόρροιας, ελληνικές οργανώσεις και εταιρίες κινητοποιούνται δυναμικά, διεκδικώντας το αυτονόητο. Μία από τις ισχυρότερες φωνές είναι αυτή της ΜΚΟ It’s Just Period, η οποία υλοποιεί δράσεις εμμηνορροϊκού εγγραμματισμού και ευαισθητοποίησης τόσο μέσω των social media όσο και μέσα από αποστολές σε ελληνικά πανεπιστήμια και ινστιτούτα. Η οργάνωση τρέχει, μάλιστα, ανοιχτή ηλεκτρονική συγκέντρωση υπογραφών για τη μείωση του φόρου στα προϊόντα υγιεινής περιόδου.
Ένα ακόμη φωτεινό παράδειγμα προέρχεται από την επιχειρηματική κοινότητα και έγινε γνωστό χθες. Ο λόγος για τη Lidl Ελλάς, η οποία μειώνει μόνιμα την τιμή προϊόντων περιόδου και γυναικείας υγιεινής του brand Siempre έως και 21% σε όλα τα καταστήματά της. Η στήριξη επεκτείνεται και στις εσωτερικές λειτουργίες της εταιρίας, με την παροχή δωρεάν προϊόντων περιόδου σε όλη την ομάδα της, σε γραφεία, καταστήματα και logistics centers, από τις αρχές του προηγούμενου έτους.
Παράλληλα, ενώνει τις δυνάμεις της με τους οργανισμούς WHEN, It’s Just Period και Deon Policy Institute, χρηματοδοτώντας πανελλαδική έρευνα για την έμφυλη οικονομική ανισότητα. Σημαντική είναι επίσης η συνεργασία της με το WHEN — μία από τις δυναμικότερες και παλαιότερες οργανώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών — καθώς, όπως ανακοινώθηκε, στο WHEN Hub θα παρέχονται πλέον δωρεάν προϊόντα περιόδου από την εταιρία.
Η φορολόγηση της περιόδου δεν είναι ένα δημοσιονομικό ζήτημα, αλλά μια πολιτική επιλογή που καθρεφτίζει την ποιότητα των έμφυλων σχέσεων μέσα στα κράτη. Όταν η γυναικεία εμπειρία θα πάψει να αντιμετωπίζεται με καχυποψία, μυστικότητα και ντροπή και όταν το ίδιο το κράτος θα αρχίσει να νομοθετεί υπέρ αυτού, θα ξέρουμε ότι η ελληνική κοινωνία έχει κάνει ένα σημαντικό βήμα το οποίο ήδη έχει αργήσει χαρακτηριστικά. Με πυξίδα καλά παραδείγματα εντός και εκτός Ευρώπης και με πολιτική βούληση ίσως το 2026 υπάρξει η χρονιά που θα σηματοδοτήσει το τέλος μιας απ΄τις πιο καταφανείς ανισότητες απέναντι στις θηλυκότητες.