Έναν κοινό τρόπο παρουσίασης των στοιχείων βιωσιμότητας προς τράπεζες, επενδυτές και μεγάλους πελάτες αποκτούν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μέσω του ευρωπαϊκού εθελοντικού προτύπου VSME. Στόχος είναι να περιοριστούν τα διαφορετικά και επικαλυπτόμενα ερωτηματολόγια ESG, που απαιτούν χρόνο και πόρους από επιχειρήσεις οι οποίες συχνά δεν διαθέτουν εξειδικευμένο προσωπικό.
.
Το πρότυπο προσδιορίζει ποιες πληροφορίες μπορεί να συγκεντρώνει μια επιχείρηση για το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα, τους εργαζομένους και την εταιρική διακυβέρνηση, οργανώνοντάς τες σε έναν ενιαίο φάκελο. Για τις ελληνικές ΜμΕ που εξάγουν ή συμμετέχουν στις αλυσίδες εφοδιασμού μεγάλων ομίλων, η χρησιμότητά του βρίσκεται στη δυνατότητα να αξιοποιούν τα ίδια δεδομένα σε περισσότερες εμπορικές και χρηματοδοτικές σχέσεις.
«Το VSME σχεδιάστηκε για να προσφέρει ένα ενιαίο, δομημένο πλαίσιο που θα αντικαταστήσει τα αποσπασματικά ερωτηματολόγια πελατών, τραπεζών και επενδυτών», εξηγεί στο ESG+ Stories ο Νικόλαος Παπαδήμος, Α΄ Αντιπρόεδρος της ΕΛΤΕ και μέλος των ομάδων εργασίας για τη βιωσιμότητα των IFIAR και CEAOB.
Αυτή είναι και η λογική του «ESG διαβατηρίου»: μια κοινή βάση πληροφοριών, της οποίας η αξία θα κριθεί από την αποδοχή της στην αγορά και από το κατά πόσο θα μειώσει στην πράξη τον φόρτο των μικρότερων επιχειρήσεων.
Τι είναι εθελοντικό και τι αλλάζει με το νέο πλαίσιο
Το πρώτο σημείο που χρειάζεται αποσαφήνιση είναι ότι το πρότυπο παραμένει εθελοντικό. Η θέσπισή του με τον κατ’ εξουσιοδότηση Κανονισμό (ΕΕ) 2026/1560 δεν δημιουργεί γενική υποχρέωση για τις ΜμΕ να δημοσιεύουν έκθεση βιωσιμότητας. Καθορίζει το πλαίσιο που μπορούν να ακολουθούν όσες επιλέγουν να παρουσιάσουν τέτοιες πληροφορίες.
Γιατί, λοιπόν, να το εφαρμόσει μια επιχείρηση που δεν έχει σχετική υποχρέωση; Επειδή οι πληροφορίες βιωσιμότητας μπορεί να της ζητούνται μέσα από τις εμπορικές και χρηματοδοτικές της σχέσεις. Όπως επισημαίνει ο κ. Παπαδήμος, το πρότυπο έχει σχεδιαστεί ώστε να καλύπτει ανάγκες πληροφόρησης εταιρικών πελατών, τραπεζών και επενδυτών, χωρίς κάθε επιχείρηση να χρειάζεται να κατασκευάζει από την αρχή τη δική της αναφορά.
Παράλληλα, εισάγεται ένα ανώτατο όριο στις πληροφορίες που μπορούν να απαιτούν οι μεγάλες επιχειρήσεις από μικρότερους συνεργάτες τους για τις ανάγκες της υποχρεωτικής τους αναφοράς βιωσιμότητας, βάσει της ευρωπαϊκής οδηγίας CSRD.
Το λεγόμενο value chain cap, δηλαδή το ανώτατο όριο της αλυσίδας αξίας, αφορά επιχειρήσεις με έως 1.000 εργαζομένους κατά μέσο όρο το προηγούμενο οικονομικό έτος. Επομένως, η προστασία εκτείνεται και πέρα από τις ΜμΕ. Η σχετική διάταξη του Κανονισμού εφαρμόζεται για οικονομικά έτη που αρχίζουν από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Στην πράξη, εξηγεί ο Α΄ Αντιπρόεδρος της ΕΛΤΕ, ο στόχος είναι να περιοριστεί η μεταφορά δυσανάλογων απαιτήσεων από τις μεγάλες επιχειρήσεις στους μικρότερους προμηθευτές τους.
Ποια στοιχεία συγκεντρώνει μια επιχείρηση
Το πρότυπο οργανώνεται σε δύο επίπεδα: τη Βασική και τη Διευρυμένη Ενότητα. Η πρώτη αποτελεί την αφετηρία, ενώ η δεύτερη προσθέτει πληροφορίες για πιο σύνθετες ανάγκες. Για να χρησιμοποιήσει μια επιχείρηση τη Διευρυμένη Ενότητα, πρέπει να εφαρμόζει και τη Βασική.
Με βάση την περιγραφή του κ. Παπαδήμου, ο βασικός φάκελος περιλαμβάνει τέσσερις ομάδες πληροφοριών.
Πρώτον, την ταυτότητα της επιχείρησης. Σε ποιον κλάδο δραστηριοποιείται, ποιος είναι ο κύκλος εργασιών της, πόσους εργαζομένους απασχολεί και πού βρίσκονται οι εγκαταστάσεις της. Καταγράφονται επίσης οι πρακτικές, οι πολιτικές και οι στόχοι βιωσιμότητας που ήδη διαθέτει. Έτσι, ο αναγνώστης της αναφοράς καταλαβαίνει ποια επιχείρηση εξετάζει και ποια δραστηριότητα καλύπτουν τα στοιχεία.
Δεύτερον, το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα. Εδώ εντάσσονται η κατανάλωση ενέργειας και οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Οι άμεσες εκπομπές, γνωστές ως Scope 1, προέρχονται από πηγές που ελέγχει η ίδια η επιχείρηση, όπως η καύση καυσίμων σε εξοπλισμό ή εταιρικά οχήματα. Οι Scope 2 συνδέονται με την ενέργεια που αγοράζει και καταναλώνει, όπως η ηλεκτρική ενέργεια.
Ο διαχωρισμός έχει πρακτική σημασία: οι λογαριασμοί ρεύματος και οι αγορές καυσίμων αποτελούν δεδομένα κατανάλωσης, τα οποία χρειάζεται να μετατραπούν σε εκτιμήσεις εκπομπών με κατάλληλους συντελεστές. Δεν αρκεί, επομένως, η επιχείρηση να γνωρίζει μόνο πόσα χρήματα δαπανά για ενέργεια.
Στην ίδια ομάδα περιλαμβάνονται στοιχεία για την απόληψη νερού, τα παραγόμενα απόβλητα και τη διαχείρισή τους, καθώς και πληροφορίες για ρύπους και εγκαταστάσεις κοντά σε ευαίσθητες περιοχές βιοποικιλότητας, όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις του προτύπου.
Τρίτον, τους εργαζομένους. Ο βασικός πυρήνας καλύπτει τη σύνθεση του προσωπικού, όπως το φύλο και τον τύπο σύμβασης, την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, τις αποδοχές, την κάλυψη από συλλογικές συμβάσεις και την κατάρτιση. Η κοινωνική διάσταση του ESG αποκτά έτσι συγκεκριμένο περιεχόμενο: από τα εργατικά ατυχήματα έως τις ώρες εκπαίδευσης.
Τέταρτον, τη διακυβέρνηση. Στη Βασική Ενότητα περιλαμβάνονται πληροφορίες για τυχόν καταδικαστικές αποφάσεις και πρόστιμα που σχετίζονται με διαφθορά και δωροδοκία.
Αυτός ο κατάλογος δεν σημαίνει ότι όλες οι επιχειρήσεις καλούνται να παρουσιάσουν ακριβώς τα ίδια στοιχεία, ανεξάρτητα από μέγεθος και δραστηριότητα. Ο κ. Παπαδήμος υπογραμμίζει την αρχή «εφόσον εφαρμόζεται»: ορισμένες γνωστοποιήσεις ενεργοποιούνται μόνο όταν συντρέχουν οι αντίστοιχες συνθήκες. Προβλέπονται επίσης πρόσθετες διευκολύνσεις για επιχειρήσεις με έως δέκα εργαζομένους, για τις οποίες συγκεκριμένα δεδομένα είναι προαιρετικά.
Μια ακόμη απλοποίηση, όπως αναφέρει, είναι ότι δεν απαιτείται υποχρεωτική αξιολόγηση διπλής σημαντικότητας. Πρόκειται για τη διαδικασία με την οποία εξετάζεται τόσο πώς μια επιχείρηση επηρεάζει το περιβάλλον και τους ανθρώπους όσο και πώς τα ζητήματα βιωσιμότητας επηρεάζουν οικονομικά την ίδια. Η απουσία αυτής της υποχρεωτικής διαδικασίας διευκολύνει την εκκίνηση για μικρότερες επιχειρήσεις με περιορισμένους πόρους.
Πότε χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες
Η Βασική Ενότητα δημιουργεί μια πρώτη εικόνα. Δεν καλύπτει, όμως, κατ’ ανάγκη κάθε ανάγκη αξιολόγησης. Σύμφωνα με τον κ. Παπαδήμο, για επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού ή έχουν πιο απαιτητικές χρηματοδοτικές σχέσεις μπορεί να χρειάζονται και πληροφορίες της Διευρυμένης Ενότητας. Αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, το επιχειρηματικό μοντέλο, τους κλιματικούς κινδύνους, τους στόχους μείωσης εκπομπών, τα σχέδια κλιματικής μετάβασης και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Για παράδειγμα, η καταγραφή της σημερινής κατανάλωσης ενέργειας απαντά στο ερώτημα «ποια είναι η εικόνα της επιχείρησης τώρα». Ένα σχέδιο μετάβασης εξετάζει και το επόμενο βήμα: τι σκοπεύει να αλλάξει, με ποιες ενέργειες και σε ποιο χρονικό διάστημα.
Αντίστοιχα, η εξέταση των κλιματικών κινδύνων αφορά το πώς μπορεί να επηρεαστεί η λειτουργία της — για παράδειγμα, εάν μια εγκατάσταση είναι εκτεθειμένη σε πλημμύρες ή εάν η παραγωγή εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα νερού. Έτσι, η αναφορά μπορεί να βοηθήσει και την ίδια τη διοίκηση να κατανοήσει καλύτερα τις εξαρτήσεις και τις αδυναμίες της.
Μία βάση δεδομένων αντί για διαρκή συλλογή από την αρχή
Το σημαντικότερο εμπόδιο, κατά τον Α΄ Αντιπρόεδρο της ΕΛΤΕ, βρίσκεται συχνά πριν από τη σύνταξη της αναφοράς: στην οργάνωση των πληροφοριών. Τα δεδομένα μπορεί να υπάρχουν, αλλά να είναι διάσπαρτα. Οι λογαριασμοί ενέργειας βρίσκονται στο λογιστήριο, οι πληροφορίες προσωπικού στον υπεύθυνο ανθρώπινου δυναμικού και τα στοιχεία αποβλήτων στον υπεύθυνο παραγωγής ή σε εξωτερικούς συνεργάτες. Χρειάζεται κοινός τρόπος συγκέντρωσης και παρακολούθησης, ώστε οι αριθμοί να μπορούν να ελεγχθούν και να συγκριθούν από χρονιά σε χρονιά.
Ο κ. Παπαδήμος εντοπίζει «έλλειψη δομημένων εσωτερικών διαδικασιών παρακολούθησης ώστε τα δεδομένα να είναι συγκρίσιμα, αξιόπιστα και επαληθεύσιμα». Στις δυσκολίες προστίθεται η απουσία εξειδικευμένων στελεχών ESG, με αποτέλεσμα τη διαχείριση των αιτημάτων από ομάδες που έχουν ήδη άλλες αρμοδιότητες.
Η πρότασή του είναι η σταδιακή εφαρμογή: πρώτα συγκρότηση ενός αξιόπιστου βασικού πυρήνα και στη συνέχεια επέκταση, εφόσον χρειάζεται. Κάθε στοιχείο πρέπει να έχει σαφή προέλευση και τρόπο υπολογισμού, ώστε να μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί.
«Η επιχείρηση πρέπει να συλλέγει μία φορά τα δεδομένα της και να τα επαναχρησιμοποιεί σε όλες τις εξωτερικές απαιτήσεις», τονίζει. Η ίδια οργανωμένη βάση μπορεί έτσι να υποστηρίζει την αναφορά βιωσιμότητας, την απάντηση σε ένα τραπεζικό ερωτηματολόγιο ή τη συμμετοχή σε έναν διαγωνισμό. Στην προσπάθεια αυτή, ο ίδιος προτείνει την αξιοποίηση του ψηφιακού υποδείγματος και των οδηγών της EFRAG.
Υπάρχει, πάντως, ένα όριο στην υπόσχεση του κοινού «διαβατηρίου». Όπως διευκρινίζει ο κ. Παπαδήμος, ο περιορισμός των αιτημάτων στο πλαίσιο της CSRD δεν καταργεί πληροφορίες που μπορεί να απαιτούνται βάσει άλλης νομοθεσίας. Ούτε σημαίνει ότι μια τράπεζα δεν θα χρειαστεί ποτέ πρόσθετα δεδομένα για τη δική της αξιολόγηση.
Γι’ αυτό και η ευρεία αποδοχή του προτύπου έχει καθοριστική σημασία. Κατά τον ίδιο, χρειάζεται ενημέρωση και υποστήριξη από τα κράτη μέλη και τους επαγγελματικούς φορείς, αλλά και ευθυγράμμιση των αιτημάτων από τράπεζες και μεγάλους πελάτες. Για τη μικρομεσαία επιχείρηση, το πρακτικό όφελος θα προκύψει όταν η δουλειά που κάνει μία φορά θα γίνεται αποδεκτή σε περισσότερες συνεργασίες.







