Η νέα ταινία Digger, με πρωταγωνιστή τον Τομ Κρουζ, χρησιμοποιεί την κλιματική αλλαγή ως αφετηρία για ένα σενάριο καταστροφής: ένας αδίστακτος μεγιστάνας του πετρελαίου προκαλεί, μέσω ανεύθυνων γεωτρήσεων, την αποκόλληση ενός τεράστιου παγόβουνου από τη Γροιλανδία.
.
Το παγόβουνο, το οποίο οι επιστήμονες στην ταινία ονομάζουν «Judy», κατευθύνεται προς την Ευρώπη και παρουσιάζεται ως απειλή για εκατομμύρια ανθρώπους. Η κινηματογραφική εικόνα είναι εντυπωσιακή. Η επιστημονική πραγματικότητα, όμως, είναι αρκετά διαφορετική.
Κλιματολόγοι και ειδικοί στους παγετώνες επισημαίνουν ότι, παρότι η κλιματική αλλαγή προκαλεί πραγματικές και σοβαρές μεταβολές στους πάγους της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής, ένα μεμονωμένο παγόβουνο δύσκολα θα μπορούσε να προκαλέσει την καταστροφή που παρουσιάζεται στην ταινία.
Θα μπορούσε ένα παγόβουνο να προκαλέσει τσουνάμι;
Ένα από τα βασικά στοιχεία της πλοκής είναι ότι το τεράστιο παγόβουνο απειλεί να προκαλέσει τσουνάμι στη Νορβηγία.
Ο Νιλς Μπόχοου, κλιματολόγος του Alfred Wegener Institute στη Γερμανία, εξηγεί ότι η συγκεκριμένη εκδοχή απέχει από τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα παγόβουνα και οι παγοκρηπίδες.
Οι παγοκρηπίδες βρίσκονται ήδη πάνω στο νερό. Όταν ένα κομμάτι τους αποκολλάται, δεν προκαλεί από μόνο του σημαντική μεταβολή της στάθμης της θάλασσας.
Η αποκόλληση πάγου από έναν παγετώνα μπορεί πράγματι να δημιουργήσει κύματα, ωστόσο οι επιπτώσεις είναι συνήθως τοπικές και περιορίζονται σε σχετικά μικρές αποστάσεις.
Το ίδιο το παγόβουνο δεν κινείται επίσης σαν ένας τεράστιος συμπαγής όγκος που «τρέχει» προς μια ακτή. Η μετακίνησή του είναι αργή και εξαρτάται από τα θαλάσσια ρεύματα, τους ανέμους και τη θερμοκρασία του νερού.
Το παγόβουνο της ταινίας θα ήταν ασυνήθιστα μεγάλο για τη Γροιλανδία
Στο Digger, η «Judy» έχει έκταση περίπου 400 τετραγωνικών μιλίων, δηλαδή πάνω από 1.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ένα παγόβουνο τέτοιου μεγέθους θα ήταν εξαιρετικά ασυνήθιστο για τη Γροιλανδία.
Ένα από τα μεγαλύτερα πρόσφατα παγόβουνα που αποκολλήθηκαν από τον παγετώνα Petermann είχε έκταση περίπου 29 τετραγωνικών μιλίων. Ακόμη και το μεγάλο γεγονός αποκόλλησης του 2010 δημιούργησε παγόβουνο αισθητά μικρότερο από εκείνο που παρουσιάζεται στην ταινία.
Η εικόνα είναι διαφορετική στην Ανταρκτική, όπου αποκολλήσεις παγόβουνων εκατοντάδων ή ακόμη και χιλιάδων τετραγωνικών μιλίων δεν είναι πρωτοφανείς.
Το 2023, για παράδειγμα, ένα πολύ μεγάλο παγόβουνο αποκολλήθηκε από την παγοκρηπίδα Brunt, ενώ το 2017 είχε δημιουργηθεί παγόβουνο έκτασης περίπου 2.240 τετραγωνικών μιλίων.
Τέτοιες αποκολλήσεις, ωστόσο, δεν συνεπάγονται απαραίτητα άμεση απειλή για κατοικημένες περιοχές. Σε αρκετές περιπτώσεις αποτελούν μέρος του φυσικού κύκλου των παγοκρηπίδων και δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στην κλιματική αλλαγή.
Γιατί ένα παγόβουνο δύσκολα θα έφτανε σε μεγάλη ευρωπαϊκή πόλη
Ο Κρις Στόουκς, ειδικός στους παγετώνες στο Durham University, επισημαίνει ότι είναι μάλλον απίθανο ένα μεγάλο παγόβουνο να φτάσει μέχρι μια πυκνοκατοικημένη περιοχή.
Καθώς απομακρύνεται από τις πολικές ζώνες και εισέρχεται σε θερμότερα νερά, το παγόβουνο αρχίζει να λιώνει και σταδιακά να διασπάται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνο. Τα μεγάλα παγόβουνα μπορούν να αποτελέσουν σοβαρό κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα, τις θαλάσσιες εγκαταστάσεις και άλλες δραστηριότητες στον ωκεανό. Μπορούν επίσης να προκαλέσουν τοπικές επιπτώσεις σε παράκτιες κοινότητες ή τουριστικές περιοχές κοντά σε μεγάλους παγετώνες.
Ωστόσο, το σενάριο ενός γιγαντιαίου παγόβουνου που διασχίζει τον Ατλαντικό και προκαλεί καταστροφή σε ευρωπαϊκές ακτές παραμένει περισσότερο κινηματογραφική επινόηση παρά ρεαλιστικό κλιματικό σενάριο.
Η πραγματική απειλή βρίσκεται στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας
Εκεί όπου το Digger πατά σε πραγματική επιστημονική βάση είναι στην ευρύτερη σχέση ανάμεσα στην ανθρώπινη δραστηριότητα και την απώλεια πάγου στους πόλους.
Η ανθρωπογενής υπερθέρμανση του πλανήτη προκαλεί τήξη των παγετώνων και απώλεια μάζας από τα μεγάλα στρώματα πάγου της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι τόσο ένα μεμονωμένο παγόβουνο όσο η σταδιακή μεταφορά τεράστιων ποσοτήτων πάγου από την ξηρά στη θάλασσα.
Αυτή η διαδικασία συμβάλλει στην άνοδο της παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας, αυξάνοντας μακροπρόθεσμα τον κίνδυνο πλημμυρών, παράκτιας διάβρωσης και απώλειας εδαφών σε πολλές περιοχές του κόσμου.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η βασική διαφορά μεταξύ κινηματογραφικής και πραγματικής κλιματικής απειλής.
Η κλιματική αλλαγή δεν μοιάζει πάντα με ταινία καταστροφής
Ο κινηματογράφος χρειάζεται μια κρίση που ξεκινά και κορυφώνεται μέσα σε λίγες ώρες. Η κλιματική αλλαγή λειτουργεί πολύ διαφορετικά.
Οι μεγάλες παγοκρηπίδες και τα στρώματα πάγου αντιδρούν σε χρονικές κλίμακες δεκαετιών, αιώνων ή ακόμη μεγαλύτερων περιόδων. Αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερο πρόβλημα στην επικοινωνία της κλιματικής κρίσης: οι αλλαγές μπορεί να είναι τεράστιες χωρίς να είναι άμεσα θεαματικές.
Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα μπορούν να επηρεάσουν την κατάσταση των πάγων και τη στάθμη της θάλασσας για πολλές επόμενες γενιές.
Η κλιματική αλλαγή, επομένως, δεν χρειάζεται ένα παγόβουνο σαν τη «Judy» για να αποτελέσει απειλή.
Η πραγματικότητα είναι λιγότερο κινηματογραφική, αλλά ενδεχομένως πιο δύσκολη: μια αργή, συσσωρευτική μεταβολή του κλιματικού συστήματος, οι συνέπειες της οποίας μπορούν να συνεχίζονται για δεκαετίες ή αιώνες μετά τις σημερινές αποφάσεις.
Το Digger χρησιμοποιεί αυτή την πραγματικότητα ως παραβολή, υπερβάλλοντας σκόπιμα τον άμεσο κίνδυνο. Και ίσως εκεί βρίσκεται η ειρωνεία: η μεγαλύτερη επιστημονική ανακρίβεια της ταινίας δεν είναι ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να μεταβάλει δραματικά τους πάγους της Γης, αλλά ότι το κάνει με τρόπο αρκετά γρήγορο και θεαματικό ώστε να χωρέσει σε μια κινηματογραφική ιστορία.
