Η παγοκάλυψη Barnes στο νησί Μπάφιν, στον βορειοανατολικό Καναδά, καλύπτει περίπου 6.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και αποτελεί το τελευταίο μεγάλο κατάλοιπο του παλαιού παγετώδους καλύμματος Laurentide, το οποίο μεταξύ 95.000 και 20.000 ετών πριν κάλυπτε τεράστιες εκτάσεις του Καναδά και των βόρειων Ηνωμένων Πολιτειών.
Σήμερα συρρικνώνεται, όμως μέχρι περίπου το 1960 συνέβαινε το αντίθετο: ο πάγος επεκτεινόταν. Ο Nicolás Young, γεωχημικός στο Lamont-Doherty Earth Observatory του Columbia Climate School, υποστηρίζει ότι η επέκταση αυτή μπορεί να αποτελούσε την αρχή μιας νέας ψυχρής περιόδου, η οποία διακόπηκε από την ταχεία ανθρωπογενή θέρμανση.
Το σημείο καμπής του 1961
Το καλοκαίρι του 1961 αναδεικνύεται στην έρευνα ως κομβικό σημείο. Οι μετεωρολογικές καταγραφές το κατατάσσουν μεταξύ των θερμότερων καλοκαιριών του 20ού αιώνα, με τις μέγιστες ημερήσιες θερμοκρασίες να συγκρίνονται με εκείνες του 2021. Από τη δεκαετία του 1960 και μετά, τα καλοκαίρια στον Καναδά έγιναν αισθητά θερμότερα. Η μέση θερινή θερμοκρασία της χώρας έχει αυξηθεί περίπου κατά 2,1°C σε σχέση με την περίοδο αναφοράς, ενώ ο βορράς θερμαίνεται περίπου τρεις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η αλλαγή αυτή ανέτρεψε τη μακροχρόνια επέκταση της Barnes: ο πάγος άρχισε να χάνει το καλοκαίρι περισσότερο όγκο από αυτόν που αναπλήρωνε τον χειμώνα.
Τι αποκάλυψαν φυτά που είχαν καλυφθεί από τον πάγο
Η ομάδα του Young θέλησε να διαπιστώσει εάν η σημερινή παγοκάλυψη είχε υπάρξει μικρότερη στο παρελθόν και στη συνέχεια είχε επεκταθεί ξανά. Για τον σκοπό αυτό μελέτησε φυτική ύλη που εντοπίστηκε γύρω από τα σημερινά όρια του πάγου και η οποία είχε στο παρελθόν καλυφθεί από την επέκταση της παγοκάλυψης.
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μετρήσεις άνθρακα-14, μέσω των οποίων μπορούν να εκτιμήσουν πότε πέθανε η οργανική ύλη και, επομένως, πότε καλύφθηκε από τον πάγο. Με σειρά τέτοιων μετρήσεων μπόρεσαν να ανακατασκευάσουν την πορεία του παγετώδους μετώπου.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το παλαιό παγετώδες σύστημα είχε φτάσει στο μικρότερο μέγεθός του πριν από περίπου 3.000 χρόνια. Περίπου 2.000 χρόνια πριν, όμως, άρχισε και πάλι να επεκτείνεται. Κατά τους ερευνητές, αυτό σημαίνει ότι οι κλιματικές συνθήκες είχαν γίνει αρκετά ψυχρές ώστε να αρχίζει ξανά η συσσώρευση πάγου.
«Νέα εποχή παγετώνων» ή νέα παγετώδης περίοδος;
Οι ίδιοι οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τον όρο «νέα εποχή παγετώνων», αλλά διευκρινίζουν ότι, με αυστηρούς επιστημονικούς όρους, πρόκειται για την πιθανή έναρξη μιας νέας παγετώδους περιόδου. Η Γη βρίσκεται ήδη μέσα στη λεγόμενη Ύστερη Καινοζωική Εποχή Παγετώνων, η οποία άρχισε πριν από περίπου 34 εκατ. χρόνια.
Μέσα σε αυτή τη μεγάλη περίοδο εναλλάσσονται ψυχρότερες παγετώδεις φάσεις και θερμότερες μεσοπαγετώδεις περίοδοι, όπως αυτή στην οποία βρίσκεται σήμερα ο πλανήτης. Ο Joerg Schaefer, γεωχημικός του κλίματος και μέλος της ερευνητικής ομάδας, σημειώνει ότι η επιστήμη είχε ήδη μια σχετικά καλή εικόνα για την ανάπτυξη και την υποχώρηση των τεράστιων παγοκαλυμμάτων μέσα στις χιλιετίες.
Αυτό που θεωρεί νέο η ομάδα είναι ότι μπορεί πλέον να εντοπίσει στο ίδιο το τοπίο τα πρώτα στάδια μιας διαδικασίας νέας παγοποίησης.
Μια διαφορετική ανάγνωση για το πότε αρχίζει μια παγετώδης περίοδος
Τα ευρήματα αμφισβητούν, σύμφωνα με τους ερευνητές, την καθιερωμένη αντίληψη ότι μια νέα παγετώδης περίοδος θα άρχιζε μόνο ύστερα από χιλιάδες ή δεκάδες χιλιάδες χρόνια.
Ο Young υποστηρίζει ότι η επανέναρξη της επέκτασης του πάγου πριν από περίπου 2.000 χρόνια θα πρέπει ήδη να θεωρείται η αρχή της διαδικασίας και όχι να περιμένει κανείς μέχρι να σχηματιστούν τεράστια ηπειρωτικά παγοκαλύμματα.
Η ψύξη θα χρειαζόταν χιλιάδες χρόνια για να γίνει αισθητή σε μεγάλη κλίμακα. Η διαδικασία, όμως, σύμφωνα με την ερμηνεία της ομάδας, είχε ήδη ξεκινήσει.
Η υπερθέρμανση ανέτρεψε την πορεία του πάγου
Η δεκαετία του 1960 άλλαξε την ισορροπία. Η άνοδος των θερμοκρασιών είχε πλέον φθάσει σε σημείο όπου η Barnes έχανε περισσότερο πάγο κατά τους θερινούς μήνες από όσο δημιουργούνταν τον χειμώνα.
Η διαδικασία επέκτασης που είχε διαρκέσει περίπου δύο χιλιετίες αντιστράφηκε και η παγοκάλυψη άρχισε να συρρικνώνεται. Ο Young χαρακτηρίζει την εξέλιξη χαρακτηριστικό παράδειγμα του βαθμού στον οποίο η ανθρώπινη δραστηριότητα έχει μεταβάλει τη φυσική λειτουργία του κλιματικού συστήματος.
Η Barnes μπορεί να εξαφανιστεί
Ορισμένα μοντέλα προβλέπουν ότι η Barnes Ice Cap, παρά τη σημερινή έκταση των περίπου 6.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μπορεί να λιώσει πλήρως μέσα στους επόμενους αιώνες.
Σύμφωνα με τον Young, μαζί της θα εξαφανιστούν και τα τελευταία μεγάλα κατάλοιπα του Laurentide Ice Sheet. Οι συνέπειες μπορεί να ξεπερνούν την απώλεια ενός ακόμη παγετώνα.
Η τεράστια μάζα ψυχρού πάγου λειτουργούσε στο παρελθόν ως αφετηρία για μηχανισμούς ανατροφοδότησης που βοηθούσαν την περαιτέρω ανάπτυξη των πάγων όταν το κλίμα ψυχραινόταν. Εάν το συγκεκριμένο υπόλειμμα εξαφανιστεί πλήρως, θα χαθεί και αυτή η ψυκτική επίδραση, γεγονός που, σύμφωνα με τους ερευνητές, ενδέχεται να επηρεάσει τη δυναμική μελλοντικών παγετώδων περιόδων.
Τα ευρήματα δείχνουν έτσι ότι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο την ταχύτητα με την οποία λιώνουν οι σημερινοί παγετώνες, αλλά ενδέχεται να έχει ήδη μεταβάλει μια πολύ πιο μακροχρόνια φυσική κλιματική πορεία.
Πηγή: Euronews,
