Ο πόλεμος στο Ιράν έχει φέρει ένα ντόμινο αρνητικών εξελίξεων σε παγκόσμιο επίπεδο: από τον χαμό ανθρώπινων ζωών και την οικονομική αστάθεια, μέχρι μια ευρύτατη επιβάρυνση του κλίματος και του φυσικού περιβάλλοντος. Από την έναρξη της Επιχείρησης Epic Fury στις 28 Φεβρουαρίου 2026, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν έχει εξελιχθεί σε μια από τις σοβαρότερες περιβαλλοντικές καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας. Οι στοχευμένες επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, διυλιστήρια και δεξαμενές καυσίμων έχουν απελευθερώσει τοξικούς καπνούς, «μαύρη βροχή» και κίνδυνο μαζικών διαρροών πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο. Όπως αναφέρει το Conflict and Environment Observatory σε πρόσφατη έκθεσή του, έχουν ήδη καταγραφεί πάνω από 300 περιστατικά περιβαλλοντικής βλάβης, με κίνδυνο για ανθρώπους και οικοσυστήματα που θα διαρκέσει δεκαετίες.
.
Επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις: Η μαύρη βροχή της 7ης Μαρτίου
Η πιο ορατή – και τρομακτική – εκδήλωση ήρθε το Σαββατοκύριακο 7-8 Μαρτίου, όταν ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις σε τέσσερις μεγάλες πετρελαϊκές εγκαταστάσεις γύρω από την Τεχεράνη προκάλεσαν τεράστιες πυρκαγιές. Σύμφωνα με το AP News και το NPR, «οι μαύροι στύλοι καπνού που υψώθηκαν στον ουρανό αναμείχθηκαν με βροχόπτωση, δημιουργώντας «μαύρη βροχή» που έπεσε πάνω στην πρωτεύουσα των 10 εκατομμυρίων κατοίκων». Το φαινόμενο, που θυμίζει τις πυρκαγιές πετρελαίου στο Κουβέιτ το 1991, περιέχει αιθάλη, βαρέα μέταλλα, πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες, διοξίνες και θειούχες ενώσεις. Οι κάτοικοι ανέφεραν ερεθισμούς στα μάτια, πονόλαιμο και δυσκολία στην αναπνοή, ενώ οι αρχές προειδοποίησαν για παραμονή σε εσωτερικούς χώρους. Το BBC Verify επιβεβαίωσε μέσω δορυφορικών εικόνων ότι οι πυρκαγιές συνεχίστηκαν για ημέρες, ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποίησε ότι η ρύπανση αυτή θέτει σε σοβαρό κίνδυνο παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας.
Όπως αναφέρει η Greenpeace International σε πρόσφατο άρθρο της, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές δεν είναι τυχαίες: «Η ενέργεια έγινε πεδίο μάχης». Οι τοξικοί ρύποι έχουν ήδη μολύνει τον αέρα, το έδαφος και πιθανώς τα υπόγεια ύδατα της Τεχεράνης. Το Guardian επισημαίνει ότι οι ειδικοί προειδοποιούν για «οξινη βροχή» και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις όπως ένταση εμφανίσεων καρκίνου και αναπνευστικά νοσήματα. Ο CEOBS, σε δύο διαδοχικές εκθέσεις εντός του Μαρτίου, τονίζει ότι η συνέχιση των επιθέσεων σε ενεργειακές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις μπορεί να οδηγήσει σε «μη αναστρέψιμη βλάβη» σε οικοσυστήματα και δημόσια υγεία. Ακόμα και κίνδυνοι ραδιενέργειας από πιθανές επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις παραμένουν στο τραπέζι, αν και μέχρι στιγμής δεν έχουν επιβεβαιωθεί μαζικές διαρροές.
Τι θα σήμαινε μια διαρροή πετρελαίου στο Ορμούζ;
Ο κίνδυνος όμως δεν περιορίζεται στην ξηρά. Στο Στενό του Ορμούζ, το κρίσιμο σημείο διέλευσης του 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, πάνω από 85 μεγάλα δεξαμενόπλοια έχουν παγιδευτεί λόγω των εχθροπραξιών και των ναυτικών αποκλεισμών. Η Greenpeace, σε ανάλυσή της με δορυφορικά δεδομένα και προσομοιώσεις, προειδοποιεί ότι μια μόνο μεγάλη διαρροή θα μπορούσε να καταστρέψει κοραλλιογενείς υφάλους, μαγγρόβια και θαλάσσια λιβάδια για δεκαετίες. Παράλληλα οι επιθέσεις σε πλοία και ναυτικές εγκαταστάσεις αυξάνουν δραματικά τον κίνδυνο πετρελαϊκής ρύπανσης, με επιπτώσεις που θα φτάσουν σε Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και Ομάν.
Η περίπτωση του FSO Safer στην Υεμένη το 2023 δείχνει τι μπορεί να συμβεί: μία διαρροή αρκεί για οικολογική καταστροφή γενεών. Πέρα από την άμεση ρύπανση, ο πόλεμος επιδεινώνει την κλιματική κρίση. Οι πυρκαγιές πετρελαίου απελευθερώνουν εκατομμύρια τόνους CO₂, ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις παγκοσμίως ευθύνονται ήδη για περίπου 5-6% των ανθρωπογενών εκπομπών. Το New York Times περιγράφει την κατάσταση ως «περιβαλλοντική κρίση στο Ιράν», σημειώνοντας ότι η μόλυνση των υδάτων και του εδάφους θα δυσχεράνει την επαναλειτουργία γεωργίας και ύδρευσης σε μια χώρα που ήδη υπέφερε από χρόνια ξηρασία και ατμοσφαιρική ρύπανση.
Το Ιράν εισήλθε στον πόλεμο ήδη εξασθενημένο περιβαλλοντικά. Σήμερα, η «τοξική κληρονομιά» απειλεί να εξαπλωθεί πέρα από τα σύνορα μέσω αέρα, θάλασσας και τροφικής αλυσίδας. Διεθνείς οργανισμοί όμως οι προαναφερθέντες, αλλά και ο ΟΗΕ, εκφράζουν καθημερινά τις περιβαλλοντικές ανησυχίες, ωστόσο όσο ο πόλεμος μαίνεται, το περιβάλλον και η προστασία του φαντάζουν μάλλον πολυτέλεια για τους εμπλεκόμενους στο πεδίο. Δεν μπορούμε, ωστόσο, να μη σκεφτούμε ότι χρόνια περιβαλλοντικών αγώνων, κλιματικών κανονισμών και πράσινων επενδύσεων κινδυνεύουν να πάνε χαμένα στο βωμό άλλης μιας πολεμικής σύρραξης.
