Πράσινες στέγες, πάρκα που συγκρατούν τα όμβρια ύδατα, κλιματικά καταφύγια και ισχυρότερα δίκτυα ενέργειας και νερού αποτελούν βασικά εργαλεία για την προστασία των πόλεων από την κλιματική αλλαγή. Η αστική ανθεκτικότητα βρίσκεται στην ατζέντα της COP31 στην Αττάλεια, καθώς οι πόλεις καλούνται να περιορίσουν τις ζημιές από ακραία φαινόμενα και να εξασφαλίσουν ταχύτερη αποκατάσταση της λειτουργίας τους.
.
Σύμφωνα με ενημερωτικό άρθρο της BBVA, ανθεκτικές είναι οι πόλεις που ενσωματώνουν στον σχεδιασμό και στις υποδομές τους την προετοιμασία για καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασίες και πυρκαγιές. Στόχος είναι η μείωση των επιπτώσεων και η γρήγορη ανάκαμψη, με προτεραιότητα στην υγεία και στην ευημερία των κατοίκων.
Η ανάγκη ενισχύεται από την αστικοποίηση. Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ που παραθέτει το άρθρο, περισσότερο από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε αστικές περιοχές, ποσοστό που αναμένεται να φθάσει το 70% έως το 2050. Οι πόλεις καταλαμβάνουν περίπου το 3% της χερσαίας επιφάνειας της Γης, αλλά αντιπροσωπεύουν το 60%-80% της ενεργειακής κατανάλωσης και το 75% των εκπομπών άνθρακα. Η υψηλή πληθυσμιακή πυκνότητα και η γεωγραφική θέση αυξάνουν, παράλληλα, την έκθεση πολλών αστικών κέντρων σε φυσικούς κινδύνους.
Πράσινες υποδομές για τη ζέστη και το νερό
Οι παρεμβάσεις που παρουσιάζονται, με αναφορά στη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) και στο Γραφείο του ΟΗΕ για τη Μείωση του Κινδύνου Καταστροφών (UNDRR), οργανώνονται σε τρεις άξονες: λύσεις που βασίζονται στη φύση, ανθεκτικές υποδομές και αποτελεσματικό πολεοδομικό σχεδιασμό.
Οι πράσινες στέγες, η αστική δενδροκάλυψη και οι πράσινοι διάδρομοι μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος έως και κατά 2°C-3°C, ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες. Παράλληλα, πάρκα που μπορούν να πλημμυρίζουν προσωρινά και υδατοπερατά δάπεδα συγκρατούν ή διευκολύνουν την απορρόφηση του βρόχινου νερού, περιορίζοντας τον κίνδυνο αιφνίδιων πλημμυρών και ενισχύοντας τον εμπλουτισμό των υπόγειων υδροφορέων.
Η προσέγγιση αυτή συνδέεται με το μοντέλο των «πόλεων-σφουγγαριών», όπου ο δημόσιος χώρος αποκτά ενεργό ρόλο στη διαχείριση του νερού. Η βλάστηση και η σκίαση συμβάλλουν επίσης στον περιορισμό της αστικής θερμικής νησίδας.
Κτίρια, δίκτυα και έγκαιρη προειδοποίηση
Στα κτίρια, η προσαρμογή περιλαμβάνει θερμομόνωση, διαμπερή αερισμό και ανακλαστικά υλικά για καλύτερη συμπεριφορά σε ακραίες θερμοκρασίες. Στα κρίσιμα δημόσια δίκτυα, απαιτούνται αναβαθμίσεις και ψηφιοποίηση ώστε να περιορίζεται η ευπάθεια της ηλεκτροδότησης, της ύδρευσης και των μαζικών μεταφορών.
Συμπληρωματικά λειτουργούν τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, με μετεωρολογικούς αισθητήρες και ανάλυση δεδομένων για επικείμενους καύσωνες ή ισχυρές βροχοπτώσεις. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει επίσης περιορισμούς στη δόμηση περιοχών υψηλού κινδύνου πλημμύρας ή κατολισθήσεων και σχέδια έκτακτης ανάγκης συντονισμένα με τους κατοίκους.
Ο Roger Sauquet, καθηγητής Αρχιτεκτονικής στο Universitat Politècnica de Catalunya και διευθυντής του Centre de Recerca per a l’Administració Local, υπογραμμίζει ότι η αφετηρία είναι η προσεκτική μελέτη κάθε φαινομένου και των ιδιαίτερων συνθηκών κάθε περιοχής. Γεωγραφικοί, μετεωρολογικοί, κοινωνικοί και πολεοδομικοί παράγοντες χρειάζεται να εξετάζονται συνδυαστικά.
Από την Κοπεγχάγη στη Βαρκελώνη
Η Κοπεγχάγη αποτελεί ένα από τα παραδείγματα που παρουσιάζει το άρθρο. Μετά τις σοβαρές πλημμύρες του 2011, ανέπτυξε το Cloudburst Management Plan, ένα σύστημα που επιτρέπει σε πάρκα και δρόμους να λειτουργούν προσωρινά ως χώροι συγκέντρωσης και διοχέτευσης νερού. Το Ρότερνταμ έχει ενσωματώσει πλατείες που μπορούν να πλημμυρίζουν και υπόγειες δεξαμενές, συνδυάζοντας τις υποδομές νερού με χώρους αναψυχής και κοινοτικής χρήσης.
Στο Μεντεγίν, δίκτυο 30 πράσινων διαδρομών, συνδεδεμένων με ποτάμια και ρέματα, έχει συμβάλει στη μείωση της θερμοκρασίας. Σε δημοσίευση του 2019, το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ παρέθετε εκτίμηση του δήμου που απέδιδε στο έργο πτώση μεγαλύτερη των 2°C. Η Σιγκαπούρη, μέσω της προσέγγισης «City in Nature», συνδυάζει τη βιοποικιλότητα με τις υποδομές, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων κάθετους κήπους και βιοκλιματικές όψεις.
Στη Βαρκελώνη, το Pla Clima περιλαμβάνει δίκτυο κλιματικών καταφυγίων: δημόσιους χώρους με κλιματισμό ή σκιά και πρόσβαση σε πόσιμο νερό, για την προστασία από τις υψηλές θερμοκρασίες. Οι παρεμβάσεις συνοδεύονται από αλλαγές στον δημόσιο χώρο για τον περιορισμό των επιπτώσεων των συχνότερων καυσώνων.
Οικονομική ανθεκτικότητα και προστασία των ευάλωτων
Τα οφέλη δεν περιορίζονται στη μείωση των υλικών ζημιών και στην προστασία της ανθρώπινης ζωής. Η διατήρηση κρίσιμων υπηρεσιών σε λειτουργία κατά τη διάρκεια κρίσεων στηρίζει την οικονομική σταθερότητα και την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Παράλληλα, οι καλύτερες συνδέσεις κατοικιών, δημόσιων μεταφορών και χώρων εργασίας, μαζί με την προστασία πεζών και ποδηλατών, μπορούν να ενισχύσουν την προσβασιμότητα και την οδική ασφάλεια.
Η συμμετοχή των τοπικών κοινοτήτων στη λήψη αποφάσεων και η προτεραιότητα στις ευάλωτες ομάδες αποτελούν επίσης μέρος της αστικής ανθεκτικότητας. Οι παρεμβάσεις μειώνουν την έκθεση και τις επιπτώσεις των κινδύνων, χωρίς να τους εξαλείφουν πλήρως.
Τι προβλέπει η ατζέντα της COP31
Σύμφωνα με το άρθρο, η αστική ανθεκτικότητα αποτελεί μία από τις προτεραιότητες της Ατζέντας Κλιματικής Δράσης της COP31, η οποία πραγματοποιείται στην Αττάλεια από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου 2026. Η τουρκική Προεδρία προτείνει μείωση της ενεργειακής έντασης του κτιριακού τομέα κατά τουλάχιστον 25% έως το 2035.
Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται επίσης η μείωση των εκπομπών σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής των κτιρίων —από τον σχεδιασμό και την κατασκευή έως τη λειτουργία και το τέλος ζωής τους— και η προώθηση συστημάτων πιστοποίησης βιώσιμων κτιρίων και προτύπων υποδομών που αντέχουν σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
Η προσαρμογή αφορά την προστασία ανθρώπων, κτιρίων και υποδομών από τις κλιματικές επιπτώσεις, ενώ ο μετριασμός στοχεύει στον περιορισμό της θέρμανσης μέσω της μείωσης των εκπομπών. Για τις πόλεις, οι δύο κατευθύνσεις συνδέονται σε παρεμβάσεις όπως η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, οι καθαρές μεταφορές και η ενίσχυση του αστικού πρασίνου.
Πηγή: BBVA
