Η κλιματική αλλαγή, η ενεργειακή μετάβαση και η ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών βρέθηκαν στον πυρήνα της ομιλίας της Ursula von der Leyen για την Κατάσταση της Ένωσης, με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προαναγγέλλει νέο πλαίσιο για την κλιματική ανθεκτικότητα, ευρωπαϊκό σχέδιο για τους καύσωνες, πρωτοβουλία για το νερό και μηχανισμό για την αντιμετώπιση του ασφαλιστικού κενού απέναντι στις φυσικές καταστροφές.
.
Η ετήσια ομιλία για την Κατάσταση της Ένωσης αποτελεί το βασικό πολιτικό βήμα μέσω του οποίου η πρόεδρος της Επιτροπής παρουσιάζει τις προτεραιότητες της ΕΕ για το επόμενο έτος. Στη φετινή ομιλία, στις 16 Σεπτεμβρίου στο Στρασβούργο, η πράσινη μετάβαση συνδέθηκε άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα, την προστασία υποδομών και τη διαχείριση φυσικών κινδύνων.
Από την οπτική της βιωσιμότητας και του ESG, η σημαντικότερη μετατόπιση είναι η αυξημένη έμφαση στην προσαρμογή. Η von der Leyen υποστήριξε ότι το φετινό καλοκαίρι αποτέλεσε «summer of truth» για την Ευρώπη, αναφέροντας 660.000 εκτάρια καμένης γης, περίπου 12 εκατ. τόνους χαμένων καλλιεργειών και περισσότερους από 35.000 επιπλέον θανάτους κατά τη διάρκεια των κυμάτων καύσωνα. Παράλληλα, τόνισε ότι η Ευρώπη θερμαίνεται με διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Το μήνυμα της Επιτροπής είναι ότι η πολιτική για το κλίμα δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται μόνο στη μείωση των εκπομπών. «Δεν πρόκειται για mitigation ή adaptation. Χρειαζόμαστε και τα δύο», ανέφερε η πρόεδρος της Επιτροπής, συνδέοντας ευθέως την απανθρακοποίηση με την κλιματική ανθεκτικότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει ήδη από τον επόμενο μήνα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την κλιματική ανθεκτικότητα. Προβλέπεται να εντοπιστούν 100 από τις πλέον ευάλωτες περιοχές της Ευρώπης, να αξιολογηθούν οι κλιματικοί κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν και να καθοριστεί σε ποιο επίπεδο –ευρωπαϊκό, εθνικό ή τοπικό– θα πρέπει να αντιμετωπίζονται. Η προσέγγιση, σύμφωνα με την ομιλία, θα φτάνει έως το τοπικό επίπεδο, όπου μεγάλο μέρος της προσαρμογής υλοποιείται στην πράξη.
Η Επιτροπή βλέπει ταυτόχρονα την προσαρμογή ως αναδυόμενη αγορά. Μεταξύ των τεχνολογιών που ανέφερε η von der Leyen περιλαμβάνονται οι ανθεκτικές στην ξηρασία καλλιέργειες, τα συστήματα αντιπλημμυρικής προστασίας και η ενεργειακά αποδοτική ψύξη, με στόχο, όπως είπε, η Ευρώπη να ενισχύσει τη θέση της στις τεχνολογίες climate adaptation.
Ιδιαίτερη διάσταση αποκτά και το θέμα της ασφάλισης έναντι φυσικών καταστροφών. Μόνο περίπου 25% των ζημιών από καταστροφές στην Ευρώπη καλύπτεται σήμερα από ιδιωτική ασφάλιση, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η πρόεδρος της Επιτροπής. Η συνέπεια είναι ότι οι εθνικοί προϋπολογισμοί λειτουργούν συχνά ως «ασφαλιστής έσχατης ανάγκης». Για να αντιμετωπιστεί το κενό, η Επιτροπή σχεδιάζει τη δημιουργία Climate Insurance Alliance.
Νέα πρωτοβουλία προαναγγέλλεται και για την ακραία ζέστη. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει European Heatwave Plan, το οποίο θα επικεντρώνεται σε καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, ενίσχυση της ετοιμότητας των συστημάτων υγείας, προσαρμογή των πόλεων και ανάπτυξη λύσεων ψύξης, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις περισσότερο ευάλωτες ομάδες.
Στην ίδια ESG ατζέντα εντάσσεται το νερό, το οποίο συνδέεται πλέον άμεσα με την αγροτική παραγωγή, την ενέργεια και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η von der Leyen σημείωσε ότι τα ευρωπαϊκά δίκτυα ύδρευσης χάνουν σχεδόν ένα στα τέσσερα λίτρα νερού, κυρίως λόγω διαρροών, και ανακοίνωσε νέα European Water Initiative. Η Επιτροπή σκοπεύει επίσης να προτείνει μέτρα για καλύτερη διαχείριση κινδύνων και για το ασφαλιστικό κενό στον αγροτικό τομέα.
Οι πυρκαγιές αποτελούν έναν ακόμη πυλώνα του σχεδιασμού. Η Επιτροπή έχει αναθέσει σε έμπειρους πυροσβέστες και στελέχη πολιτικής προστασίας να εξετάσουν τις ανάγκες πρόληψης και ετοιμότητας, από τον πολιτικοστρατιωτικό συντονισμό έως τις νέες επιχειρησιακές δυνατότητες. Μεταξύ των επιλογών που θα εξεταστούν είναι και η δημιουργία μιας μελλοντικής European Firefighting Fleet.
Η πράσινη μετάβαση παρουσιάστηκε παράλληλα ως ζήτημα ενεργειακής ανεξαρτησίας και ανταγωνιστικότητας. Η von der Leyen επανέλαβε την ανάγκη απεξάρτησης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, επισημαίνοντας ότι μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ το επιπλέον κόστος των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων για την Ευρώπη έφτασε τα 90 δισ. ευρώ.
Η Επιτροπή θέτει ως στόχο τον διπλασιασμό του μεριδίου του ηλεκτρισμού στην ευρωπαϊκή οικονομία έως το 2040. Σύμφωνα με την πρόεδρο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μειώσει τον ετήσιο λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισ. ευρώ. Την προηγούμενη χρονιά εγκαταστάθηκαν περισσότερα από 80 GW νέας ισχύος ανανεώσιμων πηγών, ωστόσο εξαπλάσια δυναμικότητα εξακολουθεί να περιμένει σύνδεση με το δίκτυο, γεγονός που ενισχύει την πίεση για νέες επενδύσεις στα grids και στην αποθήκευση.
Η ομιλία συνέδεσε ακόμη τη βιωσιμότητα με τη βιομηχανική πολιτική και τις πρώτες ύλες. Η ΕΕ παραμένει εξαρτημένη σε ποσοστό άνω του 80% από την Κίνα για πολλές κρίσιμες πρώτες ύλες και έως 90% για ορισμένες σπάνιες γαίες. Η Επιτροπή σχεδιάζει τη δημιουργία νέας European Corporation on Critical Raw Materials, η οποία θα συμβάλει στην προμήθεια και δημιουργία αποθεμάτων για ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μπαταρίες, καθαρές τεχνολογίες και άλλους στρατηγικούς κλάδους.
Κλιματική διάσταση αποκτά και η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Η πρόεδρος της Επιτροπής ανέφερε ότι η Ευρώπη χρειάζεται σημαντική αύξηση της υπολογιστικής της ισχύος, αλλά ότι αυτό θα πρέπει να γίνει με «καθαρό και αποδοτικό» τρόπο. Αργότερα στην ομιλία τόνισε ότι η ευρωπαϊκή προσέγγιση επιδιώκει περισσότερη αξία από την AI με χαμηλότερο κόστος και μικρότερη κατανάλωση ενέργειας.
Συνολικά, οι αναφορές της φετινής State of the Union συνδέουν τις περιβαλλοντικές πολιτικές με ένα ευρύτερο μοντέλο οικονομικής ανθεκτικότητας. Η κλιματική προσαρμογή, η ενεργειακή ανεξαρτησία, η διαχείριση νερού, η ασφαλιστική κάλυψη φυσικών κινδύνων και οι βιώσιμες υποδομές αντιμετωπίζονται πλέον όχι μόνο ως περιβαλλοντικά ζητήματα αλλά και ως παράγοντες που επηρεάζουν επενδύσεις, δημόσια οικονομικά, παραγωγή και ανταγωνιστικότητα.
Για τις επιχειρήσεις, αυτή η κατεύθυνση έχει άμεση σύνδεση με την ευρύτερη ESG ατζέντα: οι φυσικοί κλιματικοί κίνδυνοι, η χρήση ενέργειας και νερού, η ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας και η προσαρμογή των περιουσιακών στοιχείων αποκτούν μεγαλύτερη σημασία για τον επιχειρηματικό σχεδιασμό, ενώ οι επόμενες πρωτοβουλίες της Επιτροπής θα καθορίσουν σε σημαντικό βαθμό το κανονιστικό και επενδυτικό πλαίσιο που θα ακολουθήσει.
Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή
