Πάνω από 500 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια σε όλο τον κόσμο αναμετρώνται καθημερινά με ένα είδος φτώχειας το οποίο σπανίως αναδεικνύεται από την Πολιτεία και δεν είναι άλλο από την «εμμηνορροϊκή φτώχεια». Οι αιτίες της είναι σχετικά απλές: ακόμα και σήμερα η πλειονότητα των χωρών παγκοσμίως κατατάσσει φορολογικά τα προϊόντα περιόδου ως «είδη πολυτελείας» φορολογώντας τα με τον υψηλότερο συντελεστή. Η χώρα μας δεν αποτελεί εξαίρεση. Στην Ελλάδα σήμερα τα σχετικά αγαθά - ειλικρινά πρώτης ανάγκης - για τις θηλυκότητες επιβαρύνονται με 24% ΦΠΑ με αποτέλεσμα να φθάνουν στο ράφι σε εξωφρενικά υψηλές τιμές. Πρόσφατα η Lidl Ελλάς έκανε ένα πρώτο θετικό βήμα μειώνοντας μόνιμα την τιμή προϊόντων περιόδου και γυναικείας υγιεινής του brand Siempre έως και 21% σε όλα τα καταστήματά της. Ωστόσο η ιδιωτική πρωτοβουλία δεν μπορεί να λύσει τα πάντα από τη στιγμή που δεν υπάρχει συντονισμός και δέσμευση από το σύνολο της Πολιτείας.
Η Ισμήνη Δροσοφορίδη, είναι το «πρόσωπο» πίσω από τον οργανισμό «It’s just period» που έγινε διάσημος μέσω της δυναμικής παρουσίας στα social media και έχει αγκαλιαστεί από χιλιάδες κόσμου προωθώντας το ζήτημα της εμμηνορροϊκής φτώχειας στην Ελλάδα και έχοντας ως βασικό αίτημα την άμεση μείωση της φορολογίας στα σχετικά ελληνικά προϊόντα. Το www.esgstories.gr μίλησε με την κ.Δροσοφορίδη για το tampon tax, τις βέλτιστες πρακτικές που ακολουθούνται σε άλλες χώρες, αλλά και την έμπνευση της ίδιας και της ομάδας της για τον συγκεκριμένο λογαριασμό. Το μήνυμά της είναι σαφές: αλλαγή κουλτούρας, θεσμικός διάλογος και επιστημονική τεκμηρίωση μπορούν να μεταβάλλουν την άδικη αυτή φορολογία.
1.Θα ήθελα να ξεκινήσουμε την κουβέντα μας με την παρουσίαση της πρωτοβουλίας «it’s just period». Πότε το εμπνευστήκατε και πώς; Πόσο καιρό διατηρείτε την πλατφόρμα;
Το 2022, στο διεθνές συνέδριο Fora Network for Change στον Καναδά, άκουσα μια Αμερικανίδα ακτιβίστρια να χαρακτηρίζει απαράδεκτο τον φόρο του 7% που εξακολουθούν να επιβάλλουν ορισμένες Πολιτείες στα προϊόντα περιόδου. Η τοποθέτησή της μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Λίγους μήνες αργότερα, συμμετέχοντας στην Επιτροπή για τα Δικαιώματα των Γυναικών του ΟΗΕ, αντιλήφθηκα κάτι ακόμη πιο σοβαρό: πως το συγκεκριμένο ζήτημα δεν περιορίζεται στην Ελλάδα· αποτελεί μια παγκόσμια πρόκληση.Η φτώχεια περιόδου υπολογίζεται οτι επηρεάζει περίπου 50 εκατ. γυναίκες παγκοσμίως.
Αυτή η διαπίστωση με οδήγησε σε δύο χρόνια συστηματικής έρευνας, στο πλαίσιο της μεταπτυχιακής διπλωματικής εργασίας μου στο Columbia University, η οποία στη συνέχεια δημοσιεύτηκε στο Academic Commons του Πανεπιστημίου.
Το 2023 πήρα την απόφαση ότι το θέμα απαιτεί μια οργανωμένη και στρατηγική προσέγγιση, με σαφή στόχο την ουσιαστική αλλαγή τόσο σε θεσμικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Έτσι γεννήθηκε το It’s Just Period.
Το It’s Just Period είναι ο πρώτος και μοναδικός οργανισμός στην Ελλάδα που δραστηριοποιείται για τη μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου, μέσα από στοχευμένες παρεμβάσεις. Παράλληλα, δουλεύουμε για την καταπολέμηση του στίγματος και της φτώχειας περιόδου, μέσα από δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού.
2. Ισμήνη, βρίσκεσαι συχνά μεταξύ Ελλάδας και Αμερικής. Θα ήθελα να μας πεις καταρχάς σε τι φάση είναι οι ΗΠΑ σχετικά με την εμμηνορροϊκή φτώχεια. Ποια χώρα (ευρωπαϊκή ή και όχι) θεωρείς «χρυσό παράδειγμα» καλής διαχείρισης στον τομέα περιόδου και γυναικείας φροντίδας;
Αν μιλάμε για «χρυσό παράδειγμα», θα έλεγα ότι δεν πρόκειται για μία μόνο χώρα, αλλά για ένα σύνολο καλών πρακτικών που δείχνουν τον δρόμο.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 15ης Ιανουαρίου 2019 (2020/C 411/06) κάλεσε τα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν την ευελιξία της Οδηγίας ΦΠΑ και να καταργήσουν ή να μειώσουν τον λεγόμενο «φόρο περιόδου». Από τότε, 16 ευρωπαϊκές χώρες έχουν προχωρήσει σε μείωση του ΦΠΑ, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο κατήργησε πλήρως τον φόρο μετά το Brexit.
Η Κύπρος αποτελεί σήμερα ένα πολύ θετικό παράδειγμα, καθώς εφαρμόζει μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου, αντιμετωπίζοντάς τα ως βασικά αγαθά. Αντίστοιχα, η Γερμανία μείωσε τον ΦΠΑ, αναγνωρίζοντάς τα ως είδη πρώτης ανάγκης όπως έχουν κάνει επίσης η Γαλλία, το Βέλγιο, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Μάλτα και η Βόρεια Μακεδονία.
Εκτός Ευρώπης, η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ινδία έχουν προχωρήσει σε πλήρη απαλλαγή από φόρους. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η Κένυα ήταν η πρώτη χώρα παγκοσμίως που μείωσε τον ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου ήδη από το 2004.
Άρα, το «χρυσό παράδειγμα» δεν είναι μία μεμονωμένη περίπτωση, αλλά η σαφής διεθνής τάση: η αναγνώριση των προϊόντων περιόδου ως βασικά αγαθά δημόσιας υγείας και ισότητας, που είτε δεν πρέπει να επιβαρύνονται φορολογικά είτε να φορολογούνται με τον μειωμένο φορολογικό συντελεστή.
«Περίπου 2/10 γυναίκες στην Ελλάδα έχουν παραλείψει την αγορά βασικών αγαθών ή άλλων αναγκών για να αγοράσει τα προϊόντα περιόδου»
3. Προκειμένου να αλλάξει έστω η φορολογία στα προϊόντα περιόδου, θα πρέπει το ζήτημα να συζητηθεί στη Βουλή και να γίνει η τροποποίηση. Πώς σχεδιάζετε να φτάσει το αίτημα στη Βουλή των Ελλήνων;
Είναι απολύτως σωστό ότι οποιαδήποτε αλλαγή στη φορολογία προϋποθέτει κοινοβουλευτική διαδικασία και σχετική νομοθετική πρωτοβουλία.Η δική μας προσέγγιση είναι θεσμική, τεκμηριωμένη και διακομματική. Συγκεκριμένα, εργαζόμαστε σε τρία επίπεδα:
- Τεκμηρίωση και στοιχεία: Σε συνεργασία με το When και το Deon Policy Institute πραγματοποιήσαμε την πρώτη έρευνα της δεκαετίας πάνω στο ζήτημα της φτώχειας περιόδου. Η χρηματοδότηση προήλθε απο το Lidl Hellas & Mediterranean Women’s Fund,και ο ερευνητικός συνεργάτης είναι η MRB Hellas.
Ενδεικτικά, 2/10 γυναίκες έχουν παραλείψει την αγορά βασικών αγαθών ή άλλων αναγκών για να αγοράσει τα προϊόντα περιόδου. Επίσης το 12,5% των γυναικών δεν μπορούσε να αγοράσει προϊόντα περιόδου για τον εαυτό τους λόγω κόστους, κάποια στιγμή στην διάρκεια του τελευταίου χρόνου και 1 στις 10 γυναίκες έκαναν χρήση αυτοσχέδιων μέσων (χαρτί, πανί κ.λπ.) λόγω οικονομικών δυσκολιών στην διάρκεια του τελευταίου χρόνου.
- Θεσμικός διάλογος : Επιδιώκουμε συναντήσεις με βουλευτές από διαφορετικά κόμματα, καθώς και με αρμόδιες επιτροπές, ώστε να παρουσιαστεί το ζήτημα ως θέμα δημόσιας υγείας, ισότητας και κοινωνικής πολιτικής, όχι ως κομματική πρωτοβουλία.
- Κοινωνική συναίνεση – Παράλληλα, ενημερώνουμε και ευαισθητοποιούμε την κοινωνία των πολιτών, σε συνεργασία με οργανώσεις, ειδικούς και εκπαιδευτικούς φορείς. Όσο μεγαλύτερη είναι η κατανόηση και η στήριξη της κοινωνίας, τόσο πιο ώριμες είναι οι συνθήκες για να τεθεί το θέμα στη Βουλή.
Στόχος μας δεν είναι μια αποσπασματική παρέμβαση, αλλά μια ώριμη και καλά προετοιμασμένη πρόταση που θα μπορεί να υποστηριχθεί θεσμικά και να έχει πραγματικές πιθανότητες υιοθέτησης
Πηγή: instagram
4. Έχετε δεχθεί ως οργανισμός ποτέ σχόλια του τύπου «Με τι κάθεστε και ασχολείστε;», υπάρχουν αυτές οι φωνές ή βλέπετε υποστήριξη;
Ναι, φυσικά υπάρχουν και τέτοιες φωνές. Κάθε φορά που ένα ζήτημα που για χρόνια θεωρούνταν «ταμπού» μπαίνει στον δημόσιο διάλογο, είναι αναμενόμενο να υπάρξουν και σχόλια του τύπου «με τι ασχολείστε τώρα;» ή «υπάρχουν πιο σοβαρά θέματα».
Το αντιμετωπίζουμε με ψυχραιμία και σεβασμό. Συχνά τέτοιες αντιδράσεις δεν προέρχονται από κακή πρόθεση, αλλά από έλλειψη ενημέρωσης ή από το γεγονός ότι η περίοδος παραμένει κοινωνικά αόρατη ως ζήτημα δημόσιας πολιτικής. Όταν όμως εξηγούμε ότι μιλάμε για πρόσβαση σε βασικά αγαθά, για δημόσια υγεία, για αξιοπρέπεια και για οικονομική ισότητα, ο διάλογος αλλάζει.
Παράλληλα, βλέπουμε ξεκάθαρα ότι η υποστήριξη είναι πολύ μεγαλύτερη. Εκπαιδευτικοί, γονείς, νέοι άνθρωποι, επαγγελματίες υγείας και φορείς της κοινωνίας των πολιτών αναγνωρίζουν ότι το θέμα δεν είναι «δευτερεύον», αλλά αφορά εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε μήνα.
Σε κάθε κοινωνική αλλαγή υπάρχουν διαφορετικές φωνές. Το σημαντικό είναι ότι η συζήτηση πλέον γίνεται ανοιχτά - και αυτό από μόνο του είναι ένα σημαντικό βήμα προόδου.
Πηγή: instagram
5. Πώς μπορεί τελικά να εξαλειφθεί η εμμηνορροϊκή φτώχεια; Σίγουρα χρειάζεται κινητοποίηση τόσο του Ιδιωτικού όσο και του Δημόσιου τομέα. Τι δράσεις έχετε να προτείνετε επ΄αυτού ;
Η εμμηνορροϊκή φτώχεια δεν είναι ένα μονοδιάστατο πρόβλημα· είναι ζήτημα πρόσβασης, ενημέρωσης, κόστους και κοινωνικού στίγματος. Άρα και η λύση της χρειάζεται μια ολιστική, διατομεακή προσέγγιση με συνεργασία Δημόσιου και Ιδιωτικού τομέα.
Σε επίπεδο Δημόσιας Πολιτικής:
- Μείωση ή κατάργηση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου.
- Δωρεάν διάθεση προϊόντων σε σχολεία, πανεπιστήμια, δομές φιλοξενίας και ευάλωτες ομάδες.
- Ένταξη της εκπαίδευσης της υγείας στο σχολικό πρόγραμμα, ώστε να αντιμετωπιστεί το στίγμα από μικρή ηλικία.
Σε επίπεδο Ιδιωτικού Τομέα:
- Προγράμματα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης με σταθερή διάθεση προϊόντων σε κοινότητες που τα χρειάζονται.
- Πολιτικές εργασιακής μέριμνας (π.χ. δωρεάν προϊόντα στους χώρους εργασίας).
Η εξάλειψη της εμμηνορροϊκής φτώχειας δεν θα έρθει με μία μεμονωμένη δράση, αλλά με συντονισμό, θεσμική δέσμευση και κοινωνική συναίνεση. Όταν η περίοδος αντιμετωπιστεί ως θέμα δημόσιας υγείας και ισότητας, και όχι ως ιδιωτική υπόθεση, τότε μπορούμε να μιλάμε ρεαλιστικά για ουσιαστική αλλαγή.