Καθώς ο πλανήτης πλησιάζει σε κρίσιμα σημεία καμπής της θερμοκρασίας, ενισχύεται η συζήτηση γύρω από το εάν τεχνολογικές παρεμβάσεις στο κλίμα θα μπορούσαν να προσφέρουν πρόσθετο χρόνο μέχρι να μειωθούν δραστικά οι παγκόσμιες εκπομπές.
.
Σε ανάλυσή τους για το Frontiers, οι Frederick Fenter και George Thomas υπογραμμίζουν ότι η απανθρακοποίηση παραμένει η μόνη μόνιμη λύση στην κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, εκτιμούν ότι τεχνικές γεωμηχανικής μπορεί να χρειαστεί να εξεταστούν ως προσωρινό μέσο περιορισμού της υπερθέρμανσης, εφόσον προηγηθεί επαρκής επιστημονική έρευνα και δημιουργηθεί σαφές διεθνές πλαίσιο.
Η συζήτηση τέθηκε στο επίκεντρο εκδήλωσης του Frontiers Science House New York, στην οποία επιστήμονες και εκπρόσωποι οργανισμών εξέτασαν πώς μπορεί να συνδεθεί η επιστημονική γνώση με τις πολιτικές αποφάσεις γύρω από τη γεωμηχανική.
Θειικά αερολύματα για προσωρινή ψύξη του πλανήτη
Μία από τις τεχνικές που εξετάζονται αφορά τη χρήση θειικών αερολυμάτων στην ατμόσφαιρα, ώστε να αντανακλάται μέρος της εισερχόμενης ηλιακής ακτινοβολίας. Η επιστημονική βάση προέρχεται, μεταξύ άλλων, από την παρατήρηση μεγάλων ηφαιστειακών εκρήξεων, κατά τις οποίες η απελευθέρωση διοξειδίου του θείου στην ατμόσφαιρα έχει προκαλέσει προσωρινές περιόδους παγκόσμιας ψύξης.
Ο David Keith, καθηγητής Γεωφυσικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, σημείωσε ότι για τα θειικά αερολύματα υπάρχει ήδη εκτεταμένη επιστημονική βιβλιογραφία.
Όπως ανέφερε, έχουν δημοσιευθεί περίπου 15.000 επιστημονικές εργασίες από τη δεκαετία του 1960, δημιουργώντας σημαντική βάση γνώσης για την αξιολόγηση των πιθανών κινδύνων και οφελών. Ωστόσο, η ύπαρξη επιστημονικής γνώσης δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία είναι έτοιμη για εφαρμογή.
Οι κίνδυνοι μιας λανθασμένης εφαρμογής
Σημαντικές αβεβαιότητες εξακολουθούν να υπάρχουν γύρω από τον τρόπο, την κλίμακα και το ύψος στο οποίο θα μπορούσαν να απελευθερώνονται τα αερολύματα. Η υπερβολική ποσότητα θα μπορούσε να περιορίσει την ηλιακή ακτινοβολία που χρειάζονται οι καλλιέργειες, με πιθανές συνέπειες στις αποδόσεις και στην επισιτιστική ασφάλεια. Αντίστοιχα, η απελευθέρωση σε ακατάλληλο υψόμετρο θα μπορούσε να συνδεθεί με όξινη βροχή ή επιπτώσεις στη στιβάδα του όζοντος.
Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί ζητούν περισσότερη μοντελοποίηση, παρακολούθηση και προσεκτικά ελεγχόμενα πειράματα πεδίου, προτού εξεταστεί οποιαδήποτε εφαρμογή μεγάλης κλίμακας. «Υπάρχουν θεμελιώδη ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν. Θέλουμε να διασφαλίσουμε ότι όταν λαμβάνονται αποφάσεις, δεν θα λαμβάνονται στο σκοτάδι», ανέφερε η Dakota Gruener, διευθύνουσα σύμβουλος της μη κερδοσκοπικής ερευνητικής οργάνωσης Reflective.
Τουλάχιστον δέκα χρόνια και 370 εκατ. δολάρια
Τον Σεπτέμβριο του 2026 η Reflective δημοσίευσε οδικό χάρτη έρευνας για την πιθανή χρήση θειικών αερολυμάτων. Η μελέτη επιχειρεί να προσδιορίσει ποιες αποφάσεις θα πρέπει να ληφθούν, ποια επιστημονικά δεδομένα απαιτούνται για καθεμία από αυτές, πόσο θα κοστίσει η έρευνα και πόσος χρόνος χρειάζεται.
Σύμφωνα με την εκτίμησή της, η επιστημονική κοινότητα βρίσκεται τουλάχιστον δέκα χρόνια και 370 εκατ. δολάρια μακριά από το σημείο όπου θα μπορούσε να υπάρξει επαρκώς τεκμηριωμένη απόφαση για πιθανή εφαρμογή.
Για τους συμμετέχοντες στη συζήτηση, αυτό σημαίνει ότι η έρευνα πρέπει να ξεκινήσει πριν υπάρξει κλιματική κρίση που θα μπορούσε να οδηγήσει κυβερνήσεις ή άλλους φορείς σε βιαστικές αποφάσεις.
Ο Mark Symes, διευθυντής προγράμματος στην Advanced Research + Invention Agency του Ηνωμένου Βασιλείου, υποστήριξε ότι χωρίς επιστημονική προετοιμασία υπάρχει κίνδυνος, σε μια μελλοντική κρίση, οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων να στραφούν σε τέτοιες τεχνικές χωρίς επαρκείς αποδείξεις για τις συνέπειές τους.
Ο φόβος των «μονομερών» παρεμβάσεων
Ένας από τους βασικούς λόγους για τη δημιουργία διεθνούς οδικού χάρτη είναι και ο φόβος ότι κάποια χώρα ή ιδιωτικός φορέας θα μπορούσε να επιχειρήσει μονομερή παρέμβαση στο κλίμα. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι επαρκής έρευνα, σαφή επιστημονικά πρωτόκολλα και διεθνής συνεργασία θα μπορούσαν να περιορίσουν τον κίνδυνο «πανικού» ή ενεργειών από μη συντονισμένους φορείς που θα προκαλούσαν ανεπιθύμητες συνέπειες.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα περίπλοκο επειδή μια παρέμβαση σε μία περιοχή μπορεί δυνητικά να επηρεάσει και άλλες χώρες, δημιουργώντας ερωτήματα για συναίνεση, ευθύνη και αποζημιώσεις.
Χωρίς κοινωνική εμπιστοσύνη δεν υπάρχει εφαρμογή
Οι τεχνικές γεωμηχανικής προκαλούν ήδη έντονες αντιδράσεις. Οι ανησυχίες δεν αφορούν μόνο μια πιθανή εφαρμογή μεγάλης κλίμακας, αλλά ακόμη και μικρά, ελεγχόμενα πειράματα πεδίου.
Μέρος της κοινής γνώμης φοβάται ότι ακόμη και περιορισμένες δοκιμές θα μπορούσαν να προκαλέσουν μη αναστρέψιμες περιβαλλοντικές συνέπειες ή να επηρεάσουν καιρικά συστήματα σε άλλες περιοχές.
Ο Manish Bapna, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Natural Resources Defense Council, προειδοποίησε ότι η συζήτηση πολώνεται γρήγορα και ότι ο χώρος για ενδιάμεσες θέσεις περιορίζεται. Για τους συμμετέχοντες, η δημόσια εμπιστοσύνη αποτελεί εξίσου κρίσιμο παράγοντα με την ίδια την τεχνολογία.
«Η δημόσια συμμετοχή και αποδοχή δεν είναι διαπραγματεύσιμες», ανέφερε ο Symes, προσθέτοντας ότι οι χρόνοι εφαρμογής μπορεί τελικά να καθοριστούν περισσότερο από κοινωνικούς παρά από τεχνικούς παράγοντες.
Ήδη δεκάδες νομοθετικές πρωτοβουλίες στις ΗΠΑ
Ο Bapna σημείωσε ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη προωθηθεί περίπου 70 νομοθετικές πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στον περιορισμό ή την απαγόρευση πρακτικών γεωμηχανικής. Κατά την άποψή του, η δημιουργία κοινωνικών και πολιτικών μηχανισμών εμπιστοσύνης μπορεί να αποδειχθεί ακόμη δυσκολότερη από την αντιμετώπιση των τεχνολογικών προκλήσεων.
Η εμπειρία από άλλες τεχνολογίες, όπως τα κέντρα δεδομένων και η τεχνητή νοημοσύνη, δείχνει, σύμφωνα με τον ίδιο, πόσο γρήγορα μπορεί να αναπτυχθεί κοινωνική αντίδραση όταν οι τοπικές κοινότητες αισθάνονται ότι δεν συμμετείχαν στη λήψη των αποφάσεων.
Το κρίσιμο ζήτημα της παγκόσμιας διακυβέρνησης
Εκτός από την επιστημονική έρευνα και την κοινωνική συναίνεση, οι ειδικοί θεωρούν απαραίτητη τη δημιουργία διεθνούς πλαισίου διακυβέρνησης. Σε πρώτη φάση, απαιτούνται κοινοί κανόνες για την έρευνα και ειδικά για τα πειράματα πεδίου, με σαφείς διαδικασίες εποπτείας, διαφάνειας και λογοδοσίας.
Στη συνέχεια, οι κανόνες αυτοί θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση ενός ευρύτερου συστήματος για οποιαδήποτε πιθανή μελλοντική εφαρμογή. Για τον Symes, η διακυβέρνηση της έρευνας είναι ακριβώς ο μηχανισμός που μπορεί να αποτρέψει την πολιτικοποίηση της επιστημονικής διαδικασίας, θέτοντας κανόνες που θα επιτρέπουν την ασφαλή συλλογή στοιχείων.
Ο Bapna, από την πλευρά του, υπογράμμισε ότι η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα που να είναι ταυτόχρονα συμπεριληπτικό και δίκαιο, χωρίς να είναι τόσο βραδύ ώστε να καθίσταται αναποτελεσματικό μπροστά στην κλιματική κρίση.
Το βασικό συμπέρασμα των ειδικών είναι ότι οι αποφάσεις για τη γεωμηχανική δεν πρέπει να ληφθούν υπό την πίεση μιας μελλοντικής έκτακτης ανάγκης. Η παραγωγή επιστημονικών δεδομένων, η κοινωνική εμπιστοσύνη και η διαφανής διεθνής διακυβέρνηση πρέπει να προηγηθούν, ώστε να είναι γνωστό τόσο εάν οι συγκεκριμένες τεχνικές μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια όσο και εάν τελικά θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν καθόλου.
Πηγή: Frontiers
