να σημαντικό χάσμα μεταξύ δημόσιας επένδυσης και πραγματικής λειτουργικής ωριμότητας στα data spaces καταγράφει ο OECD στην έκθεση Data Spaces between Co-ordination Challenges, Financial Viability and Public Policy. Η μελέτη εξετάζει 235 πρωτοβουλίες που περιλαμβάνονταν στο International Data Spaces Association Radar τον Φεβρουάριο του 2026 και συνδυάζει τα στοιχεία αυτά με παραδείγματα επιτυχημένων, υπό ανάπτυξη και αποτυχημένων projects.
.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η τεχνολογία δεν αποτελεί το μοναδικό –ούτε ενδεχομένως το σημαντικότερο– εμπόδιο. Τα data spaces αντιμετωπίζουν ένα πρόβλημα συντονισμού, εμπιστοσύνης και επιχειρηματικής βιωσιμότητας: η κοινή υποδομή πρέπει να δημιουργηθεί πριν εμφανιστούν τα network effects που θα δικαιολογήσουν οικονομικά τη συμμετοχή επιχειρήσεων και οργανισμών.
Η συζήτηση αποκτά νέα σημασία στην εποχή της AI. Ο OECD σημειώνει ότι η περαιτέρω ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης εξαρτάται όλο και περισσότερο από high-quality, domain-specific data, την ώρα που επιχειρήσεις συχνά διστάζουν να μοιραστούν ευαίσθητα δεδομένα χωρίς σαφείς κανόνες για governance, χρήση και έλεγχο.
235 πρωτοβουλίες, μόλις 25 operational
Το IDSA Radar σχεδόν τριπλασίασε τον αριθμό των καταγεγραμμένων data-space initiatives, από 87 το 2022 σε 235 στις αρχές του 2026. Ωστόσο, η συντριπτική πλειονότητα παραμένει σε πρώιμα στάδια.
Από τις 235 πρωτοβουλίες, 22 βρίσκονταν σε exploratory stage, 59 σε preparatory stage και 128 –ή 54,5%– σε implementation. Μόλις 25, δηλαδή 10,6%, είχαν φθάσει σε operational status, ενώ καμία δεν καταγραφόταν στο scaling stage με βάση τα underlying data του Radar.
Ο OECD περιγράφει ουσιαστικά μια “valley of death” μεταξύ της δημιουργίας της υποδομής και της οικονομικά αυτοσυντηρούμενης λειτουργίας της. Μόλις ένα στα εννέα data spaces έχει καταφέρει να περάσει σε πραγματική λειτουργία, ενώ τα περισσότερα εξακολουθούν να βασίζονται σε δημόσιες χρηματοδοτήσεις.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι, μεταξύ 96 initiatives που γνωστοποίησαν το access model τους, μόνο δύο χρέωναν fee, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει ο OECD. Παράλληλα, η εξάρτηση από ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μειώνεται απότομα όσο τα projects ωριμάζουν: 46,1% των initiatives στο implementation stage είχαν λάβει EU funding, έναντι 20% των operational projects.
Πάνω από 1,7 δισ. ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης στην ΕΕ
Η δημόσια επένδυση σε ευρωπαϊκά data spaces εκτιμάται ότι είχε ξεπεράσει τα 1,7 δισ. ευρώ έως το 2025. Το ποσό περιλαμβάνει χρηματοδοτήσεις από προγράμματα όπως Digital Europe, Horizon Europe, EU4Health και Destination Earth, καθώς και εθνικές χρηματοδοτήσεις από έξι κράτη-μέλη.
Ο OECD, πάντως, επισημαίνει ότι το ποσό πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενδεικτική τάξη μεγέθους και όχι ως ακριβές audited total. Η σχετική καταγραφή περιλαμβάνει ορισμένα προγράμματα των οποίων το scope είναι ευρύτερο από τα data spaces, ενώ παράλληλα δεν περιλαμβάνει επενδύσεις από όλα τα κράτη-μέλη. Κατά συνέπεια, η πραγματική συνολική δημόσια επένδυση μπορεί να είναι υψηλότερη.
Η έκθεση θέτει επομένως ένα πιο δύσκολο ερώτημα από το ύψος της χρηματοδότησης: σε ποιες περιπτώσεις αξίζει πράγματι να χρηματοδοτείται ένα data space;
Πότε έχουν νόημα τα data spaces
Σύμφωνα με τον OECD, δεν χρειάζεται κάθε μορφή data sharing μια περίπλοκη federated infrastructure. Σε πολλές περιπτώσεις, bilateral agreements ή μια centralized commercial platform μπορούν να κάνουν την ίδια δουλειά πιο απλά.
Τα data spaces αποκτούν συγκριτικό πλεονέκτημα όταν συνυπάρχουν τέσσερις συνθήκες: υπάρχουν τρεις ή περισσότεροι συμμετέχοντες, οι ανταγωνιστικές ή διασυνοριακές σχέσεις δεν επιτρέπουν εμπιστοσύνη σε έναν μόνο intermediary, το όφελος από τη διαμοίραση των δεδομένων είναι συλλογικό και δεν μπορεί να αποτυπωθεί πλήρως σε διμερή συμβόλαια και, τέλος, απαιτούνται συνεχιζόμενες ροές δεδομένων με διαρκές governance.
Σε αυτό το μοντέλο, τα δεδομένα δεν χρειάζεται να συγκεντρώνονται σε μία κεντρική βάση. Η λογική των data spaces βασίζεται σε federated ή decentralized governance, standards-based interoperability και στη δυνατότητα των providers να διατηρούν ουσιαστικό έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα δεδομένα τους.
Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για εταιρικά δεδομένα όπως supply-chain positions, production metrics ή emissions profiles, όπου οι επιχειρήσεις μπορεί να έχουν οικονομικό συμφέρον από τη συνεργασία αλλά να μην είναι πρόθυμες να παραδώσουν ευαίσθητες πληροφορίες σε έναν ανταγωνιστή ή έναν κεντρικό platform operator.
Το «chicken-and-egg» πρόβλημα
Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι το λεγόμενο bootstrapping problem.
Για να αποκτήσει αξία το δίκτυο πρέπει να υπάρχουν αρκετοί συμμετέχοντες. Για να συμμετάσχουν όμως οι επιχειρήσεις πρέπει να μπορούν να δικαιολογήσουν το κόστος σύνδεσης και προσαρμογής τους. Και αυτή η απόδοση συχνά δεν εμφανίζεται μέχρι το data space να αποκτήσει επαρκή κλίμακα.
Ο OECD περιγράφει αυτή τη δυναμική ως κεντρικό εμπόδιο για τη βιωσιμότητα των projects. Σε περιπτώσεις όπου υπήρχε από την αρχή ένα σαφές και μετρήσιμο use case, το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε αποτελεσματικότερα. Στο ιαπωνικό Automotive and Battery Traceability Centre, για παράδειγμα, η αρχική εφαρμογή επικεντρώθηκε στα carbon-footprint data των μπαταριών, πριν επεκταθεί σε περισσότερα στάδια του battery lifecycle.
Αντίθετα, ο OECD αναφέρει το Agdatahub ως περίπτωση όπου δημιουργήθηκε υποδομή χωρίς αρκετά ισχυρό use-case value ώστε να διατηρηθεί η συμμετοχή μετά τη λήξη της δημόσιας επιχορήγησης. Η εταιρεία κήρυξε πτώχευση το 2024.
Το sustainability use case των μπαταριών
Η σύνδεση των data spaces με sustainability και supply-chain regulation γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στον κλάδο των μπαταριών.
Η ανάγκη να γνωρίζουν οι εταιρείες την προέλευση των υλικών, το συνολικό carbon footprint ενός προϊόντος και τα sustainability δεδομένα σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας απαιτεί πληροφορίες από πολλούς διαφορετικούς οργανισμούς, χωρίς κανένας από αυτούς να διαθέτει μόνος του ολόκληρη την εικόνα.
Το report αναφέρει επίσης proof of concept μεταξύ του ευρωπαϊκού Catena-X και του ιαπωνικού Ouranos Ecosystem για διασυνοριακή ανταλλαγή product carbon-footprint data, στο πλαίσιο συμμόρφωσης με το EU Battery Regulation.
Σε αυτό το πεδίο, τα data spaces μπορούν να εξελιχθούν σε υποδομή για traceability, supply-chain resilience και environmental disclosure, εφόσον μπορούν να διατηρήσουν τον έλεγχο του provider πάνω στις εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες.
Η AI μπορεί να αλλάξει το business case
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη νέα μεταβλητή στην εξίσωση.
Ο OECD θεωρεί ότι η αυξανόμενη ζήτηση για ποιοτικά και εξειδικευμένα training data μπορεί να δημιουργήσει τα οικονομικά κίνητρα που έλειπαν από τις προηγούμενες γενιές data spaces.
Καθώς τα οφέλη από την απλή αύξηση compute και training scale μπορεί να επιβραδύνονται, η ποιότητα, η επιμέλεια και η domain specificity των datasets αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Ταυτόχρονα, σημαντικό μέρος αυτών των δεδομένων βρίσκεται μέσα σε επιχειρήσεις και οργανισμούς και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μέσα από το open web λόγω privacy, IP, legal ή competitive constraints.
Η έκθεση σημειώνει ότι η AI-driven ζήτηση μπορεί να αποτελέσει pathway to viability, ακριβώς επειδή κανένας μεμονωμένος οργανισμός δεν διαθέτει όλα τα δεδομένα που απαιτούνται για ανταγωνιστικά industrial AI models. Ωστόσο, το κατά πόσο αυτή η προοπτική θα αλλάξει πραγματικά τα economics των data spaces θα εξαρτηθεί από το αν μπορούν να προσφέρουν governed data access με την ταχύτητα και την κλίμακα που απαιτεί η ανάπτυξη ΑΙ.
Οι οκτώ κατευθύνσεις του OECD
Η απάντηση του OECD δεν είναι περισσότερη οριζόντια χρηματοδότηση. Η έκθεση ζητά περισσότερο στοχευμένη δημόσια πολιτική.
Μεταξύ άλλων, προτείνει να χρηματοδοτούνται projects μόνο όταν υπάρχει πραγματικό multi-party coordination problem και σαφές value proposition, να διαχωρίζεται η χρηματοδότηση της κοινής τεχνολογικής βάσης από τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων ecosystems και να ενισχύεται όχι μόνο η προσφορά υποδομών αλλά και η ζήτηση, μειώνοντας το κόστος onboarding των επιχειρήσεων.
Παράλληλα, προτείνεται μεγαλύτερη χρήση privacy-enhancing technologies, certification mechanisms και δημόσιων φορέων ως neutral anchors, όπου η αγορά δεν μπορεί από μόνη της να δημιουργήσει το απαιτούμενο επίπεδο εμπιστοσύνης. Η έκθεση επισημαίνει επίσης την ανάγκη καλύτερης μέτρησης των αποτελεσμάτων, καθώς λίγα data spaces διαθέτουν σήμερα στοιχεία που να δείχνουν εάν παράγουν μεγαλύτερη αξία από εναλλακτικούς μηχανισμούς data sharing.
Αυτό είναι ίσως και το κεντρικό μήνυμα του report: η επιτυχία των data spaces δεν θα κριθεί από το πόσες τεχνικές πλατφόρμες χρηματοδοτήθηκαν, αλλά από το αν λύνουν ένα πραγματικό πρόβλημα συνεργασίας και αν η αξία που δημιουργούν είναι αρκετή ώστε το οικοσύστημα να επιβιώνει χωρίς μόνιμη εξάρτηση από επιδοτήσεις.
Σε μια περίοδο όπου AI, supply-chain resilience, carbon-footprint disclosure και cross-border data sharing απαιτούν όλο και περισσότερα αξιόπιστα δεδομένα, ο OECD δεν αμφισβητεί την ανάγκη των data spaces. Αμφισβητεί, όμως, την υπόθεση ότι κάθε data space αποτελεί από μόνο του δημόσια υποδομή που δικαιολογεί διαρκή χρηματοδότηση.
Πηγή: OECD
