Περισσότερες από μία στις τρεις γυναίκες και κορίτσια παγκοσμίως —τουλάχιστον 1,5 δισ.— ζουν σε περιοχές όπου η υψηλή έκθεση σε κλιματικούς κινδύνους συνδυάζεται με επισφαλή εργασία και βαθιές έμφυλες ανισότητες, σύμφωνα με νέα στοιχεία της UN Women. Η υπηρεσία του ΟΗΕ προειδοποιεί ότι, στο δυσμενέστερο σενάριο, η κλιματική αλλαγή θα μπορούσε να οδηγήσει επιπλέον 141 εκατ. γυναίκες και κορίτσια σε ακραία φτώχεια έως το 2050.
.
Τα στοιχεία παρουσιάζονται στο ενημερωτικό δελτίο Gender Equality in the Age of Climate Crisis, με αφορμή την COP31 στην Αττάλεια. Σύμφωνα με τη UN Women, οι γυναίκες και τα κορίτσια στις χώρες που έχουν συμβάλει λιγότερο στην κλιματική κρίση υφίστανται δυσανάλογα τις επιπτώσεις της, από την απώλεια εισοδήματος και την έλλειψη τροφής έως την αύξηση της απλήρωτης φροντίδας και την έκθεση στη βία.
Η εκτελεστική διευθύντρια της UN Women, Σίμα Μπαχούς, υπογράμμισε ότι οι γυναίκες ήδη πρωταγωνιστούν στην κλιματική δράση, στις κοινότητες, στην επιστήμη και στην πολιτική. Ζήτησε ίσα δικαιώματα, πόρους και πραγματική δυνατότητα άσκησης ηγετικού ρόλου, ώστε να ενισχυθεί η συμβολή τους στην αντιμετώπιση της κρίσης.
Μεγαλύτερες απώλειες εισοδήματος και βάρος φροντίδας
Με βάση δεδομένα από 24 χώρες, η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 1°C συνδέεται με απώλειες συνολικού εισοδήματος κατά 34% μεγαλύτερες για τις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Η UN Women αναφέρει ότι αυτό πιθανότατα αντανακλά τις πιο περιορισμένες δυνατότητές τους να στραφούν σε μη αγροτική εργασία ή να μεταναστεύσουν όταν αποτυγχάνουν οι σοδειές.
Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή αυξάνει τις ανάγκες απλήρωτης φροντίδας, όπως η συλλογή νερού και καυσίμων και η υποστήριξη μελών της οικογένειας μετά από καταστροφές. Από τα 1,8 δισ. άτομα που δεν διαθέτουν νερό στον χώρο κατοικίας τους, οι γυναίκες είναι οι κύριες υπεύθυνες συλλογής του στα δύο τρίτα των νοικοκυριών. Σε σενάριο υψηλών εκπομπών, ο χρόνος που απαιτείται για τη συλλογή νερού θα μπορούσε να αυξηθεί έως και κατά 30% μέχρι το 2050.
Αυξημένος κίνδυνος βίας και παιδικών γάμων
Η απώλεια βιοποριστικών πόρων, ο εκτοπισμός και η σπανιότητα φυσικών πόρων μπορούν να ενισχύσουν υφιστάμενους παράγοντες έμφυλης βίας. Σε στοιχεία από 14 χώρες, η έκθεση σε παρατεταμένη ακραία ξηρασία συνδέθηκε με 21% υψηλότερο κίνδυνο σεξουαλικής βίας κατά έφηβων κοριτσιών και νεαρών γυναικών.
Η κλιματική αλλαγή απειλεί επίσης την πρόοδο κατά των παιδικών γάμων. Σε 24 από τις 46 χώρες όπου τα διαθέσιμα δεδομένα επιτρέπουν ανάλυση ανάλογα με την έκθεση σε φαινόμενα βραδείας εξέλιξης, τα ποσοστά παιδικών γάμων ήταν υψηλότερα σε πιο άνυδρες περιοχές από ό,τι σε περιοχές με μεγαλύτερη υγρασία.
Περιορισμένη συμμετοχή και χρηματοδότηση
Η UN Women αναδεικνύει και το ενεργειακό χάσμα: ενώ η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνει τη ζήτηση ενέργειας, 326 εκατ. γυναίκες και κορίτσια εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα. Στη λήψη αποφάσεων, οι γυναίκες κατέχουν μόλις το 12% των κυβερνητικών χαρτοφυλακίων ενέργειας παγκοσμίως, ενώ οι γυναίκες που υπερασπίζονται το περιβάλλον αντιμετωπίζουν παρενοχλήσεις, ακόμη και θανάσιμες επιθέσεις.
Οι αναπτυσσόμενες χώρες λαμβάνουν λιγότερο από το ένα τρίτο της κλιματικής χρηματοδότησης που χρειάζονται. Την ίδια στιγμή, μόλις το 4% της Επίσημης Αναπτυξιακής Βοήθειας με κλιματική στόχευση δίνει προτεραιότητα στην ισότητα των φύλων.
Αν και το 73% των Εθνικά Καθορισμένων Συνεισφορών —των εθνικών σχεδίων κλιματικής δράσης— αναγνωρίζει τους ειδικούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν γυναίκες και κορίτσια, λίγο περισσότερα από ένα στα τρία σχέδια τους αντιμετωπίζουν ολοκληρωμένα.
Η ευκαιρία των πράσινων θέσεων εργασίας
Το ενημερωτικό δελτίο καταγράφει και δυνατότητες προόδου. Με τις κατάλληλες επενδύσεις, οι γυναίκες θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν έως και το 66% των καθαρών νέων πράσινων θέσεων εργασίας, κερδίζοντας 68 εκατ. επιπλέον θέσεις έως το 2035.
Στην COP31, η UN Women ζητά η ισότητα και τα δικαιώματα των γυναικών να βρεθούν στο επίκεντρο της κλιματικής δράσης. Οι προτεραιότητες περιλαμβάνουν χρηματοδότηση που φθάνει στις γυναίκες και στις οργανώσεις τους, ουσιαστική συμμετοχή στις αποφάσεις, προστασία των υπερασπιστριών του περιβάλλοντος και αντιμετώπιση των αυξημένων κινδύνων βίας.
Ζητά επίσης μια δίκαιη μετάβαση που ανακατανέμει τις ευθύνες φροντίδας και πλήρη εφαρμογή και χρηματοδότηση του Σχεδίου Δράσης του Μπελέμ για την Ισότητα των Φύλων, ώστε οι πολιτικές δεσμεύσεις να μετατραπούν σε συγκεκριμένες αλλαγές για όσες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης.
