Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ καλείται να μετατρέψει σε πολιτική δράση μια ιστορική νομική τοποθέτηση για την κλιματική αλλαγή, καθώς χώρες με επικεφαλής το νησιωτικό κράτος του Βανουάτου προωθούν σχέδιο απόφασης που βασίζεται σε γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Η πρωτοβουλία έρχεται παρά τις πιέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και ορισμένων πετρελαιοπαραγωγών κρατών που ζητούν την απόσυρσή της.
.
Τον Ιούλιο του 2025, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης εξέδωσε ομόφωνη συμβουλευτική γνωμοδότηση σχετικά με τις υποχρεώσεις των κρατών απέναντι στην κλιματική αλλαγή. Το ανώτατο δικαστικό όργανο του ΟΗΕ έκρινε ότι τα κράτη έχουν νομική υποχρέωση να προστατεύουν το κλιματικό σύστημα, να αποτρέπουν διασυνοριακές περιβαλλοντικές βλάβες και να ρυθμίζουν δραστηριότητες που οδηγούν σε εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Στη γνωμοδότηση επισημαίνεται επίσης ότι η αδράνεια απέναντι στην κλιματική κρίση μπορεί να συνιστά παραβίαση θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως το δικαίωμα στη ζωή, την υγεία, την τροφή, το νερό, τη στέγη και τον πολιτισμό.
Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη ορατές σε πολλές περιοχές του κόσμου, όπου εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χάσει σπίτια, εισοδήματα και μέσα διαβίωσης εξαιτίας ακραίων καιρικών φαινομένων και της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Το Βανουάτου, ένα μικρό κράτος του Ειρηνικού που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης, κατέθεσε σχέδιο ψηφίσματος στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ με τη στήριξη μιας διαπεριφερειακής ομάδας χωρών. Το κείμενο καλεί τα 193 κράτη-μέλη να μετατρέψουν τη γνωμοδότηση του Δικαστηρίου σε συγκεκριμένες πολιτικές.
Στην πράξη, το σχέδιο απόφασης ζητά από τις κυβερνήσεις να ενισχύσουν τα εθνικά τους σχέδια για το κλίμα, να επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και να ενισχύσουν την προστασία των κοινοτήτων που εκτοπίζονται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Προτείνεται επίσης η δημιουργία μηχανισμών για την καταγραφή και παρακολούθηση των απωλειών και ζημιών που ήδη υφίστανται οι πληθυσμοί.
Η πρωτοβουλία έχει προκαλέσει έντονες διπλωματικές διαβουλεύσεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, με τη στήριξη ορισμένων κρατών του Κόλπου που βασίζουν την οικονομία τους στο πετρέλαιο, έχουν πιέσει το Βανουάτου να αποσύρει το σχέδιο. Ωστόσο η κυβέρνηση του νησιωτικού κράτους αρνήθηκε, υποστηρίζοντας ότι η κλιματική κρίση αποτελεί υπαρξιακή απειλή για πολλές χώρες του Ειρηνικού.
Στο μεταξύ, το Βανουάτου και οι χώρες που συνυπογράφουν την πρωτοβουλία έχουν επιχειρήσει να προσαρμόσουν το κείμενο ώστε να απαντήσουν σε επιφυλάξεις άλλων κρατών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, για παράδειγμα, έχει εκφράσει προβληματισμούς σχετικά με ορισμένες ευρύτερες ερμηνείες της γνωμοδότησης του Δικαστηρίου.
Οργανώσεις όπως η Human Rights Watch καλούν τις κυβερνήσεις να συμμετάσχουν εποικοδομητικά στις διαβουλεύσεις και να στηρίξουν την πρόταση στη Γενική Συνέλευση. Τονίζουν ότι είναι κρίσιμο να μην αποδυναμωθούν βασικά στοιχεία του κειμένου που αφορούν την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου και την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Πηγή: Human Rights Watch
