Οι περισσότερες δασικές πυρκαγιές μπορεί να ξεκινούν από ανθρώπινες δραστηριότητες, όμως αυτό δεν αναιρεί τον ρόλο της κλιματικής αλλαγής στην ένταση και την εξάπλωσή τους.
.
Αυτή είναι η βασική διάκριση που αναδεικνύει fact check του Reuters, με αφορμή τη συζήτηση που έχει αναπτυχθεί γύρω από τις καταστροφικές πυρκαγιές στη Γαλλία και τη σύνδεσή τους με τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Στη Γαλλία, περίπου εννέα στις δέκα δασικές πυρκαγιές ξεκινούν από ανθρώπινες δραστηριότητες, από πεταμένα τσιγάρα και ατυχήματα κατά τη χρήση μπάρμπεκιου μέχρι εμπρησμούς. Περίπου το ένα τέταρτο των πυρκαγιών προκαλείται σκόπιμα.
Το συγκεκριμένο στοιχείο χρησιμοποιήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ως επιχείρημα ότι η κλιματική αλλαγή δεν ευθύνεται ουσιαστικά για τις πυρκαγιές.
Όμως αυτό συγχέει δύο διαφορετικά ζητήματα: την αιτία της ανάφλεξης και τις συνθήκες που καθορίζουν την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς.
Ο άνθρωπος ανάβει τη φωτιά, το κλίμα μπορεί να την κάνει ακραία
Μια πυρκαγιά μπορεί να προκληθεί από ανθρώπινη αμέλεια, εμπρησμό ή κεραυνό. Το πόσο γρήγορα όμως θα εξαπλωθεί και πόσο δύσκολη θα γίνει η κατάσβεσή της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες που επικρατούν.
Οι υψηλές θερμοκρασίες, η ξηρασία, η χαμηλή υγρασία της βλάστησης και οι άνεμοι δημιουργούν ευνοϊκότερο περιβάλλον για μεγάλες και καταστροφικές πυρκαγιές.
Και αυτές ακριβώς οι συνθήκες ενισχύονται καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία του πλανήτη.
Η έντονη ζέστη που έπληξε τη Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες στα τέλη Ιουνίου του 2026 θα ήταν, σύμφωνα με επιστημονική ανάλυση που επικαλείται το Reuters, «σχεδόν αδύνατη» χωρίς την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Διπλασιάστηκαν οι ημέρες ακραίου κινδύνου σε τμήματα της Ευρώπης
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία αφορά την εξέλιξη των λεγόμενων fire-weather conditions, δηλαδή των καιρικών συνθηκών που ευνοούν την εμφάνιση και γρήγορη εξάπλωση μιας πυρκαγιάς.
Νεότερη επιστημονική ανάλυση που βασίζεται στον Fire Weather Index έδειξε ότι οι καλοκαιρινές ημέρες με ακραίες συνθήκες πυρκαγιάς υπερδιπλασιάστηκαν μεταξύ 1981 και 2025 σε μεγάλες περιοχές της Ιβηρικής Χερσονήσου, της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Ελλάδας.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Μεσόγειο, όπου οι υψηλές θερμοκρασίες και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας συμπίπτουν με μεγάλες εκτάσεις εύφλεκτης βλάστησης.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι λιγότερες πυρκαγιές συνολικά, αλλά μεγαλύτερα και ταχύτερα μέτωπα όταν μία φωτιά τελικά ξεσπάσει.
Στη Γαλλία εξαπλασιάστηκε η καμένη έκταση σε σχέση με τον μακροχρόνιο μέσο όρο
Η Γαλλία βιώνει μία από τις δυσκολότερες αντιπυρικές περιόδους των τελευταίων ετών.
Η συνολική καμένη έκταση έχει φτάσει μέχρι στιγμής τα 92.891 εκτάρια, πάνω από έξι φορές υψηλότερα από τον μέσο ετήσιο όρο της περιόδου 2006-2025.
Παράλληλα, στοιχεία του European Forest Fire Information System δείχνουν σημαντική αύξηση της μέσης καμένης έκτασης σε βάθος χρόνου.
Μεταξύ 2006 και 2015, η μέση ετήσια καμένη έκταση στη Γαλλία ήταν 3.444 εκτάρια. Την περίοδο 2016-2025 αυξήθηκε στα 26.068 εκτάρια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η κλιματική αλλαγή «ανάβει» κάθε φωτιά. Δείχνει όμως ότι το περιβάλλον μέσα στο οποίο εκδηλώνονται οι πυρκαγιές έχει γίνει πιο επικίνδυνο.
Οι νύχτες δεν προσφέρουν πλέον την ίδια ανάσα
Μία ακόμη κρίσιμη αλλαγή αφορά τις νυχτερινές θερμοκρασίες.
Παραδοσιακά, η πτώση της θερμοκρασίας και η αύξηση της υγρασίας κατά τη διάρκεια της νύχτας βοηθούσαν τις δυνάμεις πυρόσβεσης να περιορίσουν τα μέτωπα.
Καθώς όμως οι νύχτες γίνονται θερμότερες, η βλάστηση μπορεί να παραμένει εύφλεκτη για μεγαλύτερο διάστημα.
Παγκόσμια μελέτη έδειξε ότι οι νυχτερινές συνθήκες που ευνοούν τις πυρκαγιές αυξήθηκαν κατά μέσο όρο κατά 110 ώρες τον χρόνο μεταξύ 1979 και 2020, δημιουργώντας σε ορισμένες περιοχές έως και 22 επιπλέον νύχτες κατά τις οποίες η ευφλεκτότητα δεν υποχωρεί.
Η πρόληψη γίνεται πιο σημαντική από ποτέ
Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που καθορίζει τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
Η εγκατάλειψη αγροτικών περιοχών, η συσσώρευση βλάστησης, η διαχείριση των δασών, η πολεοδομική επέκταση και η ανθρώπινη συμπεριφορά επηρεάζουν επίσης σημαντικά την πιθανότητα και τις επιπτώσεις μιας πυρκαγιάς.
Ωστόσο, το μεταβαλλόμενο κλίμα λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κινδύνου.
Ο ΟΗΕ έχει προειδοποιήσει ότι η κλιματική αλλαγή και οι μεταβολές στις χρήσεις γης μπορούν να αυξήσουν τις ακραίες πυρκαγιές παγκοσμίως έως και 14% μέχρι το τέλος της δεκαετίας, ενισχύοντας την ανάγκη για μεγαλύτερες επενδύσεις στην πρόληψη και όχι μόνο στην καταστολή.
Το κρίσιμο συμπέρασμα
Το γεγονός ότι η πλειονότητα των πυρκαγιών προκαλείται από ανθρώπινες δραστηριότητες είναι πραγματικό.
Αλλά δεν απαντά στο ερώτημα γιατί ορισμένες από αυτές τις φωτιές εξελίσσονται πλέον σε ακραία μέτωπα με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα, ένταση και καταστροφικότητα.
Η κλιματική αλλαγή δεν χρειάζεται να προκαλέσει την πρώτη σπίθα για να επηρεάσει αποφασιστικά το αποτέλεσμα.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διάκριση στη σημερινή συζήτηση για τις δασικές πυρκαγιές: η αιτία της ανάφλεξης δεν είναι το ίδιο πράγμα με την αιτία της ακραίας συμπεριφοράς της φωτιάς.
Πηγή: Reuters Fact Check, “Human activities ignite most wildfires, but climate change is making them more extreme”, 6 Αυγούστου 2026
