Η Σύνοδος του ΟΗΕ ξεκινά σήμερα στην Αττάλεια με μια δύσκολη παραδοχή: η υπέρβαση του 1,5°C θεωρείται πλέον πιθανή, αλλά η χρηματοδότηση για την προστασία οικονομιών και υποδομών παραμένει πολύ χαμηλότερη από τις πραγματικές ανάγκες.
.
Η παγκόσμια συζήτηση για το κλίμα επικεντρωνόταν μέχρι σήμερα κυρίως στο πόσο γρήγορα μπορούν να μειωθούν οι εκπομπές. Στην COP31, που πραγματοποιείται από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου στην Αττάλεια της Τουρκίας, το ερώτημα γίνεται πιο δύσκολο: πόσο θα κοστίσει η προσαρμογή σε ένα κλίμα που έχει ήδη αλλάξει — και ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό;
Η απάντηση που δίνει η νέα έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος του ΟΗΕ είναι αποκαλυπτική. Οι αναπτυσσόμενες χώρες θα χρειάζονται περίπου 305 δισ. δολάρια ετησίως έως το 2035 για να προστατεύσουν ανθρώπους, οικονομίες και βασικές υποδομές από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Το ποσό αυτό, μάλιστα, δεν περιλαμβάνει στο σύνολό τους τις ανάγκες του ιδιωτικού τομέα, οι οποίες, σύμφωνα με το UNEP, θα μπορούσαν σχεδόν να διπλασιάσουν τον πραγματικό λογαριασμό.
Απέναντι σε αυτές τις ανάγκες, η διεθνής δημόσια χρηματοδότηση για την προσαρμογή κινείται σε εντελώς διαφορετική κλίμακα. Το 2024 περιορίστηκε μεταξύ 28,2 και 31,7 δισ. δολαρίων, καταγράφοντας αύξηση μόλις ενός δισ. σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Ακόμη και αν υλοποιηθεί η δέσμευση για τριπλασιασμό των σχετικών χρηματοδοτικών ροών έως το 2035, θα καλυφθεί μόλις το 20% έως 29% των αναγκών. Το μήνυμα είναι σαφές: η προσαρμογή δεν υποχρηματοδοτείται απλώς. Υπάρχει μια απόσταση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων μεταξύ όσων χρειάζονται οι χώρες και όσων πραγματικά διατίθενται.
Από τις δεσμεύσεις στα έργα
Η COP31 ξεκινά σε ένα διαφορετικό κλιματικό και πολιτικό περιβάλλον. Η άνοδος της θερμοκρασίας πάνω από το όριο του 1,5°C αντιμετωπίζεται πλέον ως πιθανή εξέλιξη και όχι ως μακρινό σενάριο. Ο υπό διαμόρφωση πρόεδρος της Συνόδου, Μουράτ Κουρούμ, χαρακτήρισε τη φετινή διοργάνωση ως την πρώτη COP στην οποία η υπέρβαση του συγκεκριμένου ορίου θεωρείται πλέον δύσκολο να αμφισβητηθεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο στόχος εγκαταλείπεται. Σημαίνει όμως ότι, παράλληλα με τη μείωση των εκπομπών, οι χώρες καλούνται να προετοιμαστούν για υψηλότερες θερμοκρασίες, ισχυρότερους καύσωνες, ξηρασίες, πλημμύρες, πυρκαγιές και άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Η επίσημη γραμμή της UNFCCC είναι ότι η φετινή Σύνοδος πρέπει να μετατρέψει τις δεσμεύσεις σε αποτελέσματα «στο έδαφος». Στο επίκεντρο μπαίνουν η ηλεκτροκίνηση και η καθαρή ενέργεια, η ανθεκτικότητα πόλεων και παράκτιων περιοχών, η μείωση του μεθανίου και —κυρίως— η ταχύτερη διοχέτευση χρηματοδότησης με λιγότερη γραφειοκρατία.
Το πολιτικό σκέλος της Συνόδου Κορυφής θα διεξαχθεί στις 11 και 12 Νοεμβρίου, υπό το σύνθημα «Προς ένα βιώσιμο, ανθεκτικό και δίκαιο μέλλον». Ωστόσο, πίσω από τις εθνικές τοποθετήσεις και τις νέες δεσμεύσεις βρίσκεται ένα πρακτικό πρόβλημα: η χρηματοδότηση δεν αρκεί από μόνη της, εάν οι χώρες δεν διαθέτουν ώριμα έργα, θεσμική ικανότητα και μηχανισμούς που μπορούν να μεταφέρουν τα κεφάλαια εκεί όπου χρειάζονται.
Για τις επιχειρήσεις, αυτή η μετατόπιση έχει ιδιαίτερη σημασία. Μέχρι σήμερα, μεγάλο μέρος της εταιρικής κλιματικής στρατηγικής αφορούσε τον υπολογισμό του ανθρακικού αποτυπώματος και τους στόχους μείωσης των εκπομπών. Η προσαρμογή απαιτεί ένα διαφορετικό ερώτημα: μπορεί μια παραγωγική μονάδα, ένα ξενοδοχείο, ένα λιμάνι ή ένα δίκτυο ενέργειας να συνεχίσει να λειτουργεί κάτω από τις κλιματικές συνθήκες της επόμενης εικοσαετίας; Δεν πρόκειται μόνο για περιβαλλοντικό ζήτημα. Η ανθεκτικότητα επηρεάζει ασφαλιστικό κόστος, χρηματοδότηση, αποτιμήσεις περιουσιακών στοιχείων, εφοδιαστικές αλυσίδες και τελικά τη δυνατότητα μιας επιχείρησης να παραμένει λειτουργική.
Η ελληνική διάσταση και τα τέσσερα έργα μετάβασης
Λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της COP31, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για το Κλίμα, το Μηδενικό Ισοζύγιο και την Καθαρή Ανάπτυξη, Wopke Hoekstra, βρέθηκε στην Αθήνα για συζητήσεις με την ελληνική κυβέρνηση σχετικά με την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών και τη διεθνή κλιματική ατζέντα.
Στη συνάντηση παρουσιάστηκαν και τέσσερα ελληνικά έργα που έχουν επιλεγεί για χρηματοδότηση από το Innovation Fund: Το ORION του Ομίλου ΗΡΑΚΛΗΣ για την απανθρακοποίηση της παραγωγής τσιμέντου μέσω εξηλεκτρισμένης παραγωγής πυρωμένης αργίλου. Το TALOS της ΔΕΗ Ανανεώσιμες για μικροδίκτυο ΑΠΕ και πολύωρη αποθήκευση ενέργειας στην Κρήτη. Το AEGEANFLOAT της ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή για πιλοτικό πλωτό υπεράκτιο αιολικό πάρκο ισχύος 45 MW στο Αιγαίο. Το AN-1-B της Hellenic Hydrogen για παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου με ηλεκτρόλυση συνολικής ισχύος 50 MW.
Τα τέσσερα έργα εντάσσονται σε ένα ευρωπαϊκό πακέτο 77 επενδύσεων σε 23 χώρες, με προτεινόμενες επιχορηγήσεις 3,4 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η λειτουργία τους μπορεί να αποτρέψει συνολικά περίπου 290 εκατ. τόνους εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα κατά την πρώτη δεκαετία.
Τα έργα αυτά αφορούν κυρίως τη μείωση των εκπομπών και την ενεργειακή μετάβαση. Η COP31, όμως, φέρνει στο προσκήνιο το άλλο μισό της εξίσωσης: τις επενδύσεις που απαιτούνται για να αντέξουν οι ελληνικές υποδομές, οι πόλεις και οι επιχειρήσεις τις επιπτώσεις που δεν μπορούν πλέον να αποφευχθούν.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα είναι ιδιαίτερα κρίσιμο. Τουριστικές και παράκτιες υποδομές, γεωργία, ενεργειακά και υδρευτικά δίκτυα, λιμένες και ακίνητα βρίσκονται αντιμέτωπα με αυξανόμενους φυσικούς κινδύνους. Η πρόκληση δεν είναι μόνο να εξασφαλιστούν περισσότερα κεφάλαια, αλλά να διαμορφωθούν έργα με μετρήσιμη ανθεκτικότητα και σαφή οικονομική αξία.
Η COP31 ξεκινά, επομένως, με ένα άβολο δεδομένο: ο κόσμος γνωρίζει καλύτερα από ποτέ τι πρέπει να κάνει, αλλά εξακολουθεί να χρηματοδοτεί ένα μικρό μόνο μέρος όσων απαιτούνται. Και όσο το κενό παραμένει, το υπόλοιπο κόστος δεν εξαφανίζεται. Μεταφέρεται στις οικονομίες, στις επιχειρήσεις και στις κοινωνίες που θα κληθούν να πληρώσουν ακριβότερα τις ζημιές.
