Η ταχεία ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργήσει ένα περιβαλλοντικό ζήτημα: τη διαχείριση των αποβλήτων από φωτοβολταϊκά πάνελ. Παρότι η τεχνολογία αποτελεί βασικό πυλώνα της ενεργειακής μετάβασης, η οργάνωση της ανακύκλωσης των πάνελ δεν ακολουθεί τον ίδιο ρυθμό.
.
Σύμφωνα με τον κ. Δημήτρη Χριστογιαννόπουλο, γενικό διευθυντή της Φωτοκύκλωσης ΑΕ, που είναι το εγκεκριμένο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού στην Ελλάδα και που από το 2020 έχει αναπτύξει οργανωμένη δραστηριότητα και στον τομέα της συλλογής και ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών πλαισίων, μέχρι σήμερα έχουν συλλεχθεί για ανακύκλωση περίπου 500 τόνοι φωτοβολταϊκών πάνελ, που αντιστοιχούν σε περίπου 20.000–25.000 μονάδεςαπό εγκαταστάσεις σε όλη τη χώρα. Τα πάνελ αυτά προέρχονται κυρίως από φωτοβολταϊκά πάρκα, είτε επειδή ολοκλήρωσαν τον κύκλο ζωής τους –που συνήθως φτάνει τα 25 χρόνια– είτε επειδή παρουσίασαν τεχνικές βλάβες ή ελαττώματα.
Ωστόσο, η ποσότητα αυτή παραμένει εξαιρετικά μικρή σε σχέση με το πραγματικό μέγεθος της αγοράς. Εκτιμάται ότι η ανακύκλωση θα έπρεπε ήδη να αφορά περίπου 20.000 τόνους, γεγονός που αποκαλύπτει το μεγάλο κενό που υπάρχει στη λειτουργία του συστήματος.
Η στρέβλωση στην αγορά ανακύκλωσης
Στην ελληνική αγορά δραστηριοποιούνται συνολικά τέσσερα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισηςγια φωτοβολταϊκά πάνελ, η Φωτοκύκλωση από το 2020 και τρία ακόμη που αδειοδοτήθηκαν το 2025. Ωστόσο, το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στη χρηματοδότηση της ανακύκλωσης.
Βάσει της νομοθεσίας, οι εισαγωγείς και παραγωγοί φωτοβολταϊκών εξοπλισμών οφείλουν να καταβάλλουν εισφορά ανακύκλωσης, η οποία χρηματοδοτεί τη συλλογή και επεξεργασία των αποβλήτων στο τέλος του κύκλου ζωής των προϊόντων. Στην πράξη, όμως, ένα μεγάλο μέρος των πάνελ που έχουν εγκατασταθεί στην Ελλάδα φαίνεται ότι δεν έχει καλυφθεί από τις αντίστοιχες εισφορές.
Σύμφωνα με τον κ. Χριστογιαννόπουλο, περίπου 300.000 τόνοι φωτοβολταϊκών πάνελ έχουν εισαχθεί ή εγκατασταθεί χωρίς να έχουν καταβληθεί τα σχετικά τέλη ανακύκλωσης. Δεδομένου ότι ο κύκλος ζωής των πάνελ φτάνει περίπου τα 25 χρόνια, το πρόβλημα αναμένεται να γίνει ακόμη πιο έντονο τα επόμενα χρόνια, όταν οι πρώτες μεγάλες εγκαταστάσεις θα αρχίσουν να αποσύρονται μαζικά.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο αν ληφθεί υπόψη η μελλοντική εξέλιξη της αγοράς. Μελέτες εκτιμούν ότι μέχρι το 2055 στην Ελλάδα θα έχουν παραχθεί πάνω από 1 εκατομμύριο τόνοι αποβλήτων φωτοβολταϊκών πάνελ, γεγονός που καθιστά αναγκαία την άμεση οργάνωση ενός λειτουργικού συστήματος διαχείρισης.
Πώς γίνεται η ανακύκλωση
Η επεξεργασία των φωτοβολταϊκών πάνελ οδηγεί στην ανάκτηση σημαντικού μέρους των υλικών τους. Περίπου 85% των υλικών –όπως γυαλί, αλουμίνιο και άλλα στοιχεία– επανεισάγονται στον κύκλο παραγωγής.
Ένα επιπλέον 14% αξιοποιείται ενεργειακά, κυρίως σε εγκαταστάσεις του εξωτερικού, ενώ μόλις ένα μικρό ποσοστό οδηγείται σε τελική διάθεση. Η διαδικασία αυτή δείχνει ότι η ανακύκλωση των πάνελ μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο κυκλικής οικονομίας, αρκεί να λειτουργεί σε μεγαλύτερη κλίμακα.
Αναμένεται ρύθμιση για την εισφορά ανακύκλωσης
Καθοριστικό ρόλο για την εξομάλυνση της αγοράς αναμένεται να παίξει η επικείμενη παρέμβαση του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), ο οποίος αναμένεται έως τα τέλη Μαρτίου να καθορίσει την ελάχιστη εισφορά ανακύκλωσης για τα φωτοβολταϊκά πάνελ.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται σημαντική για τη δημιουργία ενός πιο σαφούς πλαισίου λειτουργίας, καθώς θα διαμορφώσει κοινό σημείο αναφοράς για την αγορά και θα περιορίσει τις στρεβλώσεις που έχουν παρατηρηθεί μέχρι σήμερα.
Οι προτάσεις της Φωτοκύκλωσης για την εξυγίανση του συστήματος
Η διοίκηση της εταιρείας έχει ήδη καταθέσει προτάσεις προς τον ΕΟΑΝ, με στόχο να αντιμετωπιστούν οι δομικές αδυναμίες που παρατηρούνται στην αγορά ανακύκλωσης φωτοβολταϊκών.
Μεταξύ των βασικών προτάσεων περιλαμβάνονται:
1. Διασύνδεση τελωνείων με το Εθνικό Μητρώο Παραγωγών
Η πρόταση προβλέπει τη σύνδεση των τελωνειακών συστημάτων με το μητρώο παραγωγών αποβλήτων, ώστε κάθε εισαγωγή φωτοβολταϊκών πάνελ να καταγράφεται αυτόματα και να διασφαλίζεται η καταβολή της εισφοράς ανακύκλωσης. Το μοντέλο αυτό έχει εφαρμοστεί ήδη στην Ισπανία με θετικά αποτελέσματα, αν και στην Ελλάδα παραμένει ζητούμενο εδώ και χρόνια.
2. Σύνδεση της εισφοράς με τη σύνδεση στο δίκτυο
Μια δεύτερη πρόταση αφορά τη δημιουργία μηχανισμού που θα απαιτεί την πληρωμή της εισφοράς ανακύκλωσης ως προϋπόθεση για τη σύνδεση μιας φωτοβολταϊκής εγκατάστασης στο ηλεκτρικό δίκτυο. Με αυτόν τον τρόπο θα διασφαλίζεται ότι κάθε νέο έργο συμμετέχει στο σύστημα διαχείρισης αποβλήτων.
3. Εξεύρεση χρηματοδότησης για τα παλαιότερα πάνελ
Για τις εγκαταστάσεις που έχουν ήδη λειτουργήσει χωρίς να έχουν καταβληθεί εισφορές, απαιτείται ένα ειδικό χρηματοδοτικό σχήμα που θα επιτρέψει τη διαχείριση των μελλοντικών αποβλήτων τους.
Όπως επισημαίνει ο κ. Χριστογιαννόπουλος, το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι μόνο η επίλυση του ιστορικού προβλήματος, αλλά κυρίως η άμεση εφαρμογή ενός κανονικού και διαφανή μηχανισμού για το μέλλον, ώστε η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών να συνοδεύεται από μια λειτουργική και βιώσιμη διαδικασία ανακύκλωσης.
