Ενεργειακή μετάβαση και ασφάλεια εφοδιασμού πόσο εύκολα μπορούν να συμβαδίσουν; Το ερώτημα επανέρχεται μετά τη συμφωνία του Συμβουλίου της ΕΕ, στις 6 Νοεμβρίου, επί της θέσης του για μονοετή μετάθεση συγκεκριμένων υποχρεώσεων του ευρωπαϊκού Κανονισμού για το μεθάνιο. Η αιτιολόγηση αφορά την αποφυγή πρόσθετων πιέσεων στην ενεργειακή τροφοδοσία, εν μέσω αναταραχής στις διεθνείς αγορές λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.
.
Δεν πρόκειται ακόμη για οριστική αλλαγή της νομοθεσίας, καθώς χρειάζεται έγκριση από το Ευρωκοινοβούλιο, αλλά πρόκειται για μια ουσιαστική πολιτική επιλογή: η ΕΕ προτείνει να δώσει περισσότερο χρόνο στην αγορά πριν απαιτήσει την εφαρμογή κρίσιμων κανόνων για τις εκπομπές που συνδέονται με τα εισαγόμενα καύσιμα.
Η σημασία της επιλογής ξεπερνά μια τεχνική προθεσμία. Η ευρωπαϊκή ατζέντα ESG —περιβάλλον, κοινωνία και διακυβέρνηση— δεν στηρίζεται μόνο στους στόχους μείωσης εκπομπών. Στηρίζεται και στη δυνατότητα να μετρώνται οι επιπτώσεις, να ελέγχονται οι εταιρικοί ισχυρισμοί και να αποδίδονται ευθύνες σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας. Ακριβώς αυτή τη σύνδεση μεταξύ στόχου και απόδειξης επηρεάζει η αναβολή.
Δεν αλλάζει ο στόχος, καθυστερεί ο έλεγχος
Σύμφωνα με τη διαπραγματευτική εντολή του Συμβουλίου, οι σχετικές υποχρεώσεις παρακολούθησης, αναφοράς και επαλήθευσης για εισαγωγείς φυσικού αερίου, πετρελαίου και άνθρακα μεταφέρονται από την 1η Ιανουαρίου 2027 στην 1η Ιανουαρίου 2028. Η αναφορά της έντασης εκπομπών μεθανίου μετακινείται από τον Αύγουστο του 2028 στον Αύγουστο του 2029 και η εφαρμογή των ανώτατων ορίων από το 2030 στο 2031. Η διάκριση είναι σημαντική: δεν προτείνεται η κατάργηση ολόκληρου του Κανονισμού ούτε η αναστολή κάθε υποχρέωσης για το μεθάνιο. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η προτεινόμενη ευελιξία δεν μεταβάλλει τη φιλοδοξία, την ακεραιότητα και το πεδίο εφαρμογής του πλαισίου.
Ωστόσο, από πλευράς εφαρμογής της πολιτικής, ο χρόνος δεν είναι ουδέτερος. Όσο αργότερα εφαρμόζονται κοινές απαιτήσεις, τόσο αργότερα ενισχύεται η δυνατότητα σύγκρισης προμηθευτών και αξιολόγησης των εκπομπών που συνοδεύουν την ευρωπαϊκή κατανάλωση. Το μεθάνιο έχει ιδιαίτερη βαρύτητα σε αυτή τη συζήτηση. Παραμένει στην ατμόσφαιρα πολύ λιγότερο από το διοξείδιο του άνθρακα, αλλά έχει ισχυρότερη θερμαντική επίδραση: σε ορίζοντα είκοσι ετών, το δυναμικό υπερθέρμανσής του είναι περίπου 82,5 φορές μεγαλύτερο ανά μονάδα μάζας. Γι’ αυτό ο περιορισμός του αποτελεί σημαντικό εργαλείο επιβράδυνσης της θέρμανσης βραχυπρόθεσμα.
Δεν μπορεί να υπολογιστεί, μόνο από την απόφαση για τη μετάθεση, πόσες επιπλέον εκπομπές θα προκύψουν. Μπορεί, όμως, να διαπιστωθεί ότι καθυστερεί η πλήρης εφαρμογή ενός μηχανισμού που συνδέει την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά με απαιτήσεις κλιματικής λογοδοσίας.
Το ESG τεστ της ενεργειακής ασφάλειας
Η ευρωπαϊκή παρέμβαση επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα διαχρονικό κενό: οι εκπομπές ενός καυσίμου δεν αρχίζουν όταν αυτό καίγεται στην Ευρώπη. Συνδέονται και με την παραγωγή του στη χώρα προέλευσης. Οι απαιτήσεις για τους εισαγωγείς αποσκοπούν στο να φτάνουν στις αρμόδιες αρχές στοιχεία για αυτές τις εκπομπές και για την ανεξάρτητη επαλήθευσή τους.
Για τις επιχειρήσεις, η καθυστέρηση δεν ισοδυναμεί με βελτίωση της περιβαλλοντικής επίδοσης. Ένα καύσιμο δεν αποκτά μικρότερο αποτύπωμα επειδή μετατέθηκε η ημερομηνία υποχρεωτικής τεκμηρίωσής του. Ούτε ένας ισχυρισμός περί «καθαρότερης» ενέργειας γίνεται περισσότερο αξιόπιστος λόγω της αναβολής.
Εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος για την ευρωπαϊκή στρατηγική ESG: να διατηρούνται οι φιλόδοξες δεσμεύσεις, αλλά να μετακινούνται διαρκώς τα εργαλεία που επιτρέπουν να ελεγχθεί η υλοποίησή τους.
Υπάρχει, βεβαίως, και η κοινωνική διάσταση. Η ενεργειακή επάρκεια και η οικονομική προσιτότητα αποτελούν προϋποθέσεις μιας δίκαιης μετάβασης. Το δίλημμα δεν εξαντλείται στο «κλίμα ή φθηνή ενέργεια». Αφορά το πώς σχεδιάζονται κανόνες που μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς να υπονομεύουν ούτε την τροφοδοσία ούτε την αξιοπιστία της κλιματικής πολιτικής. Το Συμβούλιο αναγνωρίζει συγκεκριμένα εμπόδια εφαρμογής. Προβλέπει αξιολόγηση έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027 για την επάρκεια ανεξάρτητων επαληθευτών και την ύπαρξη των αναγκαίων κανόνων ανταλλαγής πληροφοριών και ελέγχου σε τρίτες χώρες. Η θέση του περιλαμβάνει δυνατότητα περαιτέρω μετάθεσης των σχετικών υποχρεώσεων εάν λείπουν απαραίτητες προϋποθέσεις.
Επομένως, το ουσιαστικό κριτήριο επιτυχίας δεν είναι μόνο εάν θα δοθεί ένας επιπλέον χρόνος. Είναι εάν αυτός ο χρόνος θα χρησιμοποιηθεί για να καλυφθούν τα κενά.
