Στο Παρίσι, την πόλη όπου γεννήθηκε η Συμφωνία του Παρισιού, ξεκίνησε μια κλιματική δίκη με ξεχωριστό βάρος για τη διεθνή συζήτηση περί εταιρικής ευθύνης.
.
Η TotalEnergies βρίσκεται ενώπιον του Δικαστηρίου του Παρισιού σε αστική διαδικασία που επιδιώκει να υποχρεώσει τον γαλλικό ενεργειακό όμιλο να περιορίσει την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου και να ευθυγραμμίσει το επιχειρηματικό του σχέδιο με τον στόχο του 1,5°C.
Το δικαστήριο εξετάζει, για πρώτη φορά στη Γαλλία, αν μια πολυεθνική εταιρεία ορυκτών καυσίμων μπορεί να υποχρεωθεί νομικά να μειώσει την παραγωγή της σε γραμμή με τους κλιματικούς στόχους. Η υπόθεση κατατέθηκε τον Ιανουάριο του 2020 από οργανώσεις της γαλλικής κοινωνίας των πολιτών και τον Δήμο Παρισιού, μαζί με περισσότερες από 12 δημοτικές αρχές, αμφισβητώντας την επέκταση δραστηριοτήτων του ομίλου και τη διαχείριση των κινδύνων της κλιματικής αλλαγής που συνδέονται με το επιχειρηματικό του μοντέλο.
Κεντρικό νομικό εργαλείο της προσφυγής είναι ο νόμος περί «καθήκοντος επαγρύπνησης» (duty of vigilance) του 2017, ο οποίος υποχρεώνει μεγάλες εταιρείες να εντοπίζουν κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το περιβάλλον στην αλυσίδα δραστηριοτήτων τους και να λαμβάνουν μέτρα αντιμετώπισης. Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι είναι η πρώτη φορά που γαλλικό δικαστήριο καλείται να κρίνει ευθέως την εφαρμογή του συγκεκριμένου πλαισίου στην κλιματική αλλαγή. Η αγωγή στηρίζεται επίσης σε διάταξη του γαλλικού αστικού κώδικα (άρθρο 1252), που επιτρέπει δικαστική προσφυγή για την πρόληψη περιβαλλοντικής ζημίας.
Οι ενάγοντες ζητούν από το δικαστήριο να υποχρεώσει την TotalEnergies να υιοθετήσει συγκεκριμένα, δεσμευτικά και εκτελεστά μέτρα για τη μείωση εκπομπών σε όλο το εύρος της αλυσίδας αξίας, συμπεριλαμβανομένων των εκπομπών από τη χρήση των προϊόντων της. Όπως υποστηρίζουν, αυτές αντιστοιχούν περίπου στο 90% του συνολικού αποτυπώματος αερίων του θερμοκηπίου που συνδέεται με την εταιρεία. Στο σκεπτικό τους περιλαμβάνεται επίσης ο ισχυρισμός ότι η εταιρεία διαθέτει εδώ και δεκαετίες γνώση των κλιματικών συνεπειών των ορυκτών καυσίμων, ενώ συνεχίζει να προχωρά σε σχέδια επέκτασης.
Από την πλευρά της, η TotalEnergies έχει δηλώσει ότι θεωρεί την υπόθεση αβάσιμη και ότι επιχειρείται να αποδοθεί ευθύνη σε μία εταιρεία για επιπτώσεις που αφορούν «ολόκληρο το ευρωπαϊκό και παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα». Υποστηρίζει ακόμη ότι ο στόχος του 1,5°C της Συμφωνίας του Παρισιού αφορά κυρίως υποχρεώσεις κρατών και όχι εταιρειών, καθώς και ότι ήδη επενδύει σε χαμηλότερου άνθρακα μορφές ενέργειας και σε μέτρα μείωσης εκπομπών από τις λειτουργίες της.
Η υπόθεση εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεθνή τάση κλιματικών δικαστικών ενεργειών κατά μεγάλων ρυπαντών, με στόχο την απόδοση ευθυνών για εκπομπές, παραπλάνηση ή ζημιές που αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή. Νομικοί και ακτιβιστές εκτιμούν ότι, αν η προσφυγή ευδοκιμήσει, θα μπορούσε να αποτελέσει προηγούμενο όχι μόνο για τη Γαλλία αλλά και για άλλες δικαιοδοσίες, καθώς θέτει στο επίκεντρο το ερώτημα κατά πόσο οι ιδιωτικοί «μεγάλοι εκπομποί» μπορούν να υποχρεωθούν σε αλλαγή εταιρικής στρατηγικής, πέρα από δεσμεύσεις και επικοινωνιακές διακηρύξεις.
Η ακροαματική διαδικασία περιλαμβάνει αγορεύσεις των νομικών ομάδων και καταθέσεις εμπειρογνωμόνων, ενώ αναμένεται και παρουσία επιστημόνων που έχουν συμμετάσχει στο έργο της IPCC. Απόφαση του δικαστηρίου εκτιμάται ότι θα εκδοθεί τους επόμενους μήνες.
