Ένα ακόμη βήμα προς τη διερεύνηση ενός διαφορετικού μοντέλου τουριστικής αξιοποίησης της Γυάρου γίνεται με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο ενέκρινε αίτημα του WWF Ελλάς στο πλαίσιο του προγράμματος «Αναπτύσσοντας ένα παράδειγμα τουρισμού χαμηλού αντίκτυπου στη Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή της Γυάρου». Το πρόγραμμα συνδέεται με Προγραμματική Σύμβαση του WWF Ελλάς με τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) και τον Δήμο Σύρου–Ερμούπολης.
.
Η Γυάρος ως πεδίο για τουρισμό χαμηλού αντίκτυπου
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς επιχειρεί να συνδυάσει δύο διαφορετικές αλλά αλληλένδετες διαστάσεις της Γυάρου: την εξαιρετικά σημαντική ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά της και το καθεστώς περιβαλλοντικής προστασίας της ευρύτερης θαλάσσιας περιοχής.
Η Γυάρος έχει χαρακτηριστεί ιστορικός τόπος, ενώ όλα τα κτίρια του πρώην στρατοπέδου έχουν χαρακτηριστεί ιστορικά διατηρητέα μνημεία. Το 2011 έγινε και αναοριοθέτηση του ιστορικού τόπου βάσει της νομοθεσίας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το πρόγραμμα του WWF Ελλάς επιχειρεί να εξετάσει στην πράξη πώς μπορεί να αναπτυχθεί επισκεψιμότητα σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περιοχή χωρίς να αλλοιώνεται ο χαρακτήρας της και χωρίς να επιβαρύνεται το φυσικό ή πολιτιστικό περιβάλλον.
Αυστηροί όροι για την προστασία των μνημείων
Η άδεια συνοδεύεται από συγκεκριμένους περιορισμούς. Απαγορεύεται οποιαδήποτε απόσπαση οικοδομικού ή άλλου υλικού από τον χώρο, όπως λίθων ή κεράμων, καθώς και οποιαδήποτε επέμβαση στα μνημεία ή στερέωση φωτιστικών, ηχητικών συστημάτων και άλλων αντικειμένων πάνω σε αυτά.
Η κίνηση των επισκεπτών επιτρέπεται αποκλειστικά στους βατούς δρόμους του νησιού, ενώ προβλέπεται ρητά ότι δεν επιτρέπεται η προσέγγιση στα κτίρια του ιστορικού τόπου λόγω της επικινδυνότητας που παρουσιάζουν. Απαγορεύεται επίσης η προσωρινή ή μόνιμη εγκατάσταση υποδομών, όπως χημικές τουαλέτες.
Η ευθύνη για την ασφάλεια τόσο των μνημείων όσο και των συμμετεχόντων βαρύνει εξ ολοκλήρου τους διοργανωτές. Σε περίπτωση ατυχήματος, το Ελληνικό Δημόσιο δεν φέρει ευθύνη, ενώ διατηρεί δικαίωμα απαίτησης αποκατάστασης οποιασδήποτε ζημίας.
Χωρίς τέλη η δράση του WWF
Η συγκεκριμένη δράση απαλλάσσεται από την καταβολή τελών, καθώς, σύμφωνα με την απόφαση, δεν έχει εμπορικό ή κερδοσκοπικό χαρακτήρα και εμπίπτει στις προβλέψεις της σχετικής νομοθεσίας για εκδηλώσεις σε μνημεία και ιστορικούς τόπους.
Η άδεια αφορά πάντως αποκλειστικά τις αρμοδιότητες που απορρέουν από τη νομοθεσία για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και δεν υποκαθιστά τυχόν άλλες εγκρίσεις που απαιτούνται από κρατικές αρχές ή υπηρεσίες. 9Κ9Ξ46ΝΚΟΤ-Α8Β
Η πρόκληση της ισορροπίας ανάμεσα σε προστασία και επισκεψιμότητα
Η περίπτωση της Γυάρου αναδεικνύει ένα ζήτημα που απασχολεί όλο και περισσότερο τον βιώσιμο τουρισμό: πώς μπορούν περιοχές υψηλής οικολογικής και πολιτιστικής αξίας να γίνουν προσβάσιμες χωρίς η ίδια η επισκεψιμότητα να υπονομεύσει τα χαρακτηριστικά που τις καθιστούν σημαντικές.
Ο τουρισμός χαμηλού αντίκτυπου στηρίζεται ακριβώς σε αυτή τη λογική. Αντί για μαζικές υποδομές και υψηλή ένταση επισκεπτών, δίνει προτεραιότητα σε ελεγχόμενη πρόσβαση, μικρό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ενημέρωση των επισκεπτών και αυστηρούς κανόνες προστασίας.
Στην περίπτωση της Γυάρου, η πρόκληση είναι ακόμη πιο σύνθετη, καθώς η προστασία της φύσης συναντά τη διατήρηση ενός τόπου με ιδιαίτερο ιστορικό φορτίο. Η συνεργασία WWF Ελλάς, ΟΦΥΠΕΚΑ, Δήμου Σύρου–Ερμούπολης και Υπουργείου Πολιτισμού μπορεί να λειτουργήσει ως δοκιμή για το κατά πόσο ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί με ασφάλεια και σεβασμό στις ιδιαιτερότητες του νησιού.
Το κρίσιμο ζητούμενο είναι η επισκεψιμότητα να μην μετατρέψει έναν προστατευόμενο τόπο σε συμβατικό τουριστικό προϊόν, αλλά να λειτουργήσει ως εργαλείο περιβαλλοντικής ενημέρωσης, ιστορικής μνήμης και ήπιας, ελεγχόμενης επαφής με το τοπίο.
