Η ψυχική υγεία στον χώρο εργασίας μετατρέπεται σταδιακά από θέμα HR σε ζήτημα στρατηγικής διοίκησης. Σύμφωνα με το World Economic Forum (WEF), η επίδρασή της εκτείνεται πέρα από την ευημερία των εργαζομένων και επηρεάζει άμεσα engagement, παραγωγικότητα, retention, καινοτομία, σχέσεις με πελάτες και συνολική ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων.
.
Η εργασία μπορεί να προσφέρει σταθερότητα, σκοπό και κοινωνική σύνδεση, αλλά μπορεί επίσης να δημιουργήσει ή να εντείνει προβλήματα ψυχικής υγείας όταν χαρακτηρίζεται από υπερβολικό φόρτο, χαμηλή αυτονομία, ασαφείς ρόλους, job insecurity, τοξική κουλτούρα ή ανεπαρκή στήριξη. Για το WEF, η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί επομένως περισσότερα από ένα ακόμη wellness programme ή μια γραμμή ψυχολογικής υποστήριξης.
12 δισ. χαμένες εργάσιμες ημέρες τον χρόνο
Η κλίμακα του προβλήματος είναι ήδη μεγάλη. Σύμφωνα με τον World Health Organization (WHO), περίπου 15% των ενηλίκων σε ηλικία εργασίας ζουν με κάποια ψυχική διαταραχή, ενώ κατάθλιψη και άγχος εκτιμάται ότι προκαλούν περίπου 12 δισ. χαμένες εργάσιμες ημέρες ετησίως, με οικονομικό κόστος που προσεγγίζει το 1 τρισ. δολάρια σε χαμένη παραγωγικότητα.
Οι αριθμοί αυτοί, σημειώνει το WEF, δεν αποτυπώνουν πλήρως το κόστος του disengagement, του presenteeism, της αυξημένης κινητικότητας προσωπικού, της χαμηλότερης δημιουργικότητας ή των ευρύτερων επιπτώσεων στις οικογένειες και στις κοινότητες.
Σε ένα περιβάλλον τεχνολογικών ανατροπών, γεωπολιτικής αβεβαιότητας, οικονομικής πίεσης και επίμονων talent shortages, η ύπαρξη ενός εργατικού δυναμικού που μπορεί να προσαρμόζεται, να αποδίδει και να ανακάμπτει από πιέσεις αποκτά για τις επιχειρήσεις σαφή στρατηγική αξία.
1. Η ψυχική υγεία ως enterprise risk
Η πρώτη σύσταση του WEF είναι οι CEOs να αντιμετωπίζουν τους κινδύνους ψυχικής υγείας όπως και άλλους ουσιώδεις επιχειρηματικούς κινδύνους.
Αυτό σημαίνει εντοπισμό των βασικών psychological risks στο εργατικό δυναμικό, σαφή executive ownership και συστηματικό reporting μέσα από τις καθιερωμένες διαδικασίες risk governance. Η λογική είναι να μετακινηθεί το ζήτημα από την περιφέρεια της διοίκησης στην τακτική ατζέντα των senior leaders.
Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί και accountability, καθώς η διοίκηση καλείται να αντιμετωπίσει κινδύνους οι οποίοι είναι προβλέψιμοι και, σε σημαντικό βαθμό, διαχειρίσιμοι.
2. Επανασχεδιασμός της εργασίας και όχι μόνο περισσότερα benefits
Employee assistance programmes, counselling και άλλες υπηρεσίες μπορούν να είναι χρήσιμες, αλλά δεν μπορούν να αντισταθμίσουν μια εργασιακή οργάνωση που είναι η ίδια επιβαρυντική.
Το WEF τονίζει ότι η μεγαλύτερη επίδραση μπορεί να έρθει από τις βασικές συνθήκες εργασίας: διαχειρίσιμους φόρτους, σαφείς ρόλους, προβλέψιμα ωράρια, επαρκή χρόνο ανάκαμψης, αυτονομία, inclusion και πραγματικές δυνατότητες εξέλιξης.
Οι CEOs μπορούν να ζητούν από τις διοικήσεις σε τμήματα με υψηλό turnover ή έντονη πίεση να εντοπίζουν τις δομικές αιτίες του distress και να αξιολογούν εάν οι παρεμβάσεις βελτιώνουν τόσο την εμπειρία των εργαζομένων όσο και τα επιχειρησιακά αποτελέσματα.
Η κατεύθυνση αυτή είναι συμβατή με το πλαίσιο WHO και International Labour Organization για την ψυχική υγεία στην εργασία, το οποίο δίνει έμφαση στην πρόληψη psychosocial risks μέσω οργανωτικών παρεμβάσεων και όχι αποκλειστικά στην ατομική resilience.
3. Managers που ξέρουν να αναγνωρίζουν το πρόβλημα
Οι managers μεταφράζουν καθημερινά την εταιρική στρατηγική σε πραγματική εμπειρία εργασίας. Δεν χρειάζεται να γίνουν ειδικοί ψυχικής υγείας, χρειάζεται όμως να μπορούν να αναγνωρίζουν workplace stressors, να διαχειρίζονται φορτία, να ανταποκρίνονται με κατάλληλο τρόπο σε εργαζομένους που βρίσκονται υπό πίεση και να γνωρίζουν πότε ένα θέμα πρέπει να κλιμακωθεί.
Το WEF επισημαίνει ότι η εκπαίδευση managers μπορεί να βελτιώσει τη γνώση, τις στάσεις και την αυτοπεποίθησή τους στην υποστήριξη εργαζομένων με ανάγκες ψυχικής υγείας.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται το evidence-based manager training να ενταχθεί στις ίδιες τις απαιτήσεις ηγεσίας, ενώ supportive leadership και responsible workload management μπορούν να συνδεθούν ακόμη και με performance και promotion criteria.
4. Συστήματα υποστήριξης που οι εργαζόμενοι εμπιστεύονται
Η ύπαρξη υποστήριξης δεν αρκεί αν οι εργαζόμενοι δεν πιστεύουν ότι μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν με ασφάλεια.
Οι υπηρεσίες πρέπει να είναι εμπιστευτικές, πρακτικές και προσβάσιμες σε όλο το workforce, συμπεριλαμβανομένων frontline εργαζομένων, shift workers, remote προσωπικού, part-time και συμβασιούχων.
Οι εργαζόμενοι πρέπει να γνωρίζουν πού μπορούν να απευθυνθούν, τι υπηρεσίες προσφέρονται και πώς προστατεύεται η ιδιωτικότητά τους. Το WEF θεωρεί κρίσιμο να μπορούν να ζητούν βοήθεια χωρίς φόβο stigma ή αρνητικών συνεπειών για την καριέρα τους.
Ένα αποτελεσματικό σύστημα πρέπει επίσης να στηρίζει τόσο την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση όσο και την επιστροφή στην εργασία ή τη συνέχιση της απασχόλησης για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας.
5. Μέτρηση χωρίς surveillance
Η πέμπτη κατεύθυνση αφορά τη μέτρηση. Για το WEF, ό,τι μετρά η διοίκηση στέλνει μήνυμα για το τι θεωρεί σημαντικό, αλλά η μέτρηση της ψυχικής υγείας δεν πρέπει να μετατραπεί σε εργαζόμενο surveillance.
Στόχος είναι να εντοπίζονται οι περιοχές όπου οι συνθήκες εργασίας χρειάζονται βελτίωση και να αξιολογείται αν οι παρεμβάσεις λειτουργούν. Οι CEOs καλούνται να εξετάζουν τακτικά την πρόοδο και να απαιτούν corrective action όταν τα αποτελέσματα παραμένουν ανεπαρκή.
Η σύνδεση της workforce health με την επιχειρηματική απόδοση ενισχύεται, σύμφωνα με το WEF, και από προηγούμενη έρευνα με το McKinsey Health Institute, η οποία δείχνει ότι υγιέστεροι χώροι εργασίας μπορούν να ωφελήσουν εργαζομένους και κοινωνία και παράλληλα να στηρίξουν productivity και business performance.
Από το awareness στη διοίκηση
Το βασικό μήνυμα του toolkit Mental Health: A CEO Imperative for Sustainable Business Performance είναι ότι η ψυχική υγεία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αυτόνομη πρωτοβουλία ενός τμήματος. Διαμορφώνεται καθημερινά από αποφάσεις για operating models, workload, leadership, performance expectations, investment και organizational culture.
Η World Mental Health Day μπορεί να λειτουργεί ως αφορμή για μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση, αλλά το πραγματικό αποτέλεσμα κρίνεται μετά το τέλος της καμπάνιας: στο αν οι επιχειρήσεις αλλάζουν επιβαρυντικές πρακτικές εργασίας, εκπαιδεύουν managers, δημιουργούν αξιόπιστη πρόσβαση σε care και αναλαμβάνουν ευθύνη για τα αποτελέσματα.
Για το WEF, η ουσία είναι ότι ένα υγιές εργατικό δυναμικό δεν αποτελεί μόνο κοινωνική ή ηθική ευθύνη αλλά προϋπόθεση για βιώσιμη επιχειρηματική απόδοση.
