Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά στη μεγαλύτερη αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (EU ETS) των τελευταίων ετών, επιχειρώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας και στους κλιματικούς στόχους της Ένωσης. Οι προτεινόμενες αλλαγές δίνουν περισσότερο χρόνο στις ενεργοβόρες επιχειρήσεις για να προσαρμοστούν, ενώ παράλληλα αυξάνουν σημαντικά τα διαθέσιμα κονδύλια για επενδύσεις σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών.
.
Η πρώτη αντίδραση των επενδυτών δείχνει ότι η αγορά αντιμετωπίζει τις αλλαγές με συγκρατημένη αισιοδοξία. Παρότι αρκετές περιβαλλοντικές οργανώσεις εκφράζουν ανησυχία για πιθανή επιβράδυνση της απανθρακοποίησης, οι επενδυτές φαίνεται να εστιάζουν στο γεγονός ότι δημιουργείται ένα πιο προβλέψιμο πλαίσιο για τη χρηματοδότηση της βιομηχανικής μετάβασης.
Περισσότερος χρόνος για τη βαριά βιομηχανία
Στο επίκεντρο της αναθεώρησης βρίσκεται η πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να παρατείνει τη σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για κλάδους όπως η χαλυβουργία, το αλουμίνιο, το τσιμέντο και άλλες ενεργοβόρες βιομηχανίες.
Η υφιστάμενη πρόβλεψη προέβλεπε την πλήρη κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων έως το 2034 ή το 2039, ανάλογα με τον μηχανισμό εφαρμογής. Με τις νέες προτάσεις, ορισμένοι κλάδοι θα μπορούν να συνεχίσουν να λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα έως και το 2038, ενώ το συνολικό πλαίσιο συμμόρφωσης επεκτείνεται έως το 2048 για συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Η παράταση αυτή συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να καταθέτουν αξιόπιστα επενδυτικά σχέδια για τη μείωση των εκπομπών τους και να αποδεικνύουν ότι οι επενδύσεις πραγματοποιούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Περισσότερα έσοδα για την πράσινη μετάβαση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τουλάχιστον το 50% των ετήσιων εσόδων που εισπράττουν τα κράτη-μέλη από το σύστημα εμπορίας ρύπων να κατευθύνεται σε έργα βιομηχανικής απανθρακοποίησης. Σήμερα το αντίστοιχο ποσοστό είναι ιδιαίτερα χαμηλότερο, καθώς λιγότερο από το 5% των σχετικών πόρων διοχετεύεται απευθείας σε τέτοιες επενδύσεις.
Το ETS αποφέρει περίπου 40 δισ. ευρώ ετησίως, γεγονός που δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες χρηματοδότησης για τεχνολογίες όπως η ηλεκτροκίνηση της βιομηχανίας, η αποθήκευση ενέργειας, το πράσινο υδρογόνο, η δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα (CCS) και οι νέες ενεργειακές υποδομές.
Για πολλές επιχειρήσεις, η αλλαγή αυτή μπορεί να αποτελέσει σημαντική πηγή χρηματοδότησης για επενδύσεις που μέχρι σήμερα δυσκολεύονταν να προχωρήσουν λόγω υψηλού κόστους.
Το μήνυμα προς τους επενδυτές
Οι επενδυτές θεωρούν ότι η σύνδεση των δωρεάν δικαιωμάτων με συγκεκριμένα επενδυτικά σχέδια μειώνει την αβεβαιότητα για τις εταιρείες που καλούνται να υλοποιήσουν πολυετή προγράμματα μετασχηματισμού. Παράλληλα, η ενίσχυση της χρηματοδότησης δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων σε έργα καθαρής ενέργειας και εκσυγχρονισμού της παραγωγής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί έτσι να στείλει ένα διπλό μήνυμα: η πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα παραμένει αμετάβλητη, αλλά η μετάβαση θα πρέπει να πραγματοποιηθεί με τρόπο που να διατηρεί την παραγωγική βάση της Ευρώπης.
Οι ενστάσεις για τους κλιματικούς στόχους
Περιβαλλοντικές οργανώσεις, αναλυτές και ορισμένα κράτη-μέλη εκτιμούν ότι η παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων και η πιο αργή μείωση των διαθέσιμων αδειών εκπομπών ενδέχεται να περιορίσουν το κίνητρο για ταχύτερες επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, η χαμηλότερη πίεση στις επιχειρήσεις μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερες εκπομπές τα επόμενα χρόνια και να δυσκολέψει την επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων για το 2040 και το 2050.
Από την άλλη πλευρά, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η αναθεώρηση δεν μεταβάλλει τον τελικό στόχο της κλιματικής ουδετερότητας, αλλά δημιουργεί πιο ρεαλιστικές συνθήκες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία σε μια περίοδο έντονου διεθνούς ανταγωνισμού.
Τι σημαίνει για τις ελληνικές επιχειρήσεις
Βιομηχανίες που συμμετέχουν ήδη στο EU ETS, όπως οι επιχειρήσεις τσιμέντου, μετάλλων, διύλισης και παραγωγής ενέργειας, θα αποκτήσουν μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο προσαρμογής, ενώ ταυτόχρονα αναμένεται να έχουν πρόσβαση σε περισσότερους ευρωπαϊκούς πόρους για έργα ενεργειακής απόδοσης και μείωσης εκπομπών.
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις που έχουν ήδη εντάξει την απανθρακοποίηση στον στρατηγικό τους σχεδιασμό ενδέχεται να βρεθούν σε πλεονεκτική θέση, καθώς οι νέοι κανόνες συνδέουν άμεσα τη διατήρηση των κινήτρων με την υλοποίηση συγκεκριμένων επενδυτικών σχεδίων.
Η αναθεώρηση του ETS βρίσκεται πλέον στο στάδιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών-μελών, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας στις αρχές του 2027. Μέχρι τότε, οι επιχειρήσεις και οι επενδυτές θα παρακολουθούν στενά τις τελικές διαμορφώσεις, καθώς οι αποφάσεις αυτές αναμένεται να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα χρηματοδοτηθεί η ευρωπαϊκή πράσινη μετάβαση την επόμενη δεκαετία.
