Σε πρωτοφανή πίεση βρίσκεται η παγκόσμια ναυτιλία, καθώς οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής επιβαρύνουν ταυτόχρονα ορισμένες από τις σημαντικότερες θαλάσσιες και εμπορικές οδούς του πλανήτη.
.
Το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων έχει αυξηθεί απότομα σε διαδρομές που συνδέονται με τη Διώρυγα του Παναμά, την Ερυθρά και τη Μαύρη Θάλασσα, ενώ οι περιορισμοί στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ προκαλούν επιπλέον αναταράξεις στο διεθνές εμπόριο.
Σύμφωνα με στοιχεία της Argus που επικαλούνται οι Financial Times, ο συνδυασμός πολεμικών συγκρούσεων και χαμηλών επιπέδων νερού λόγω παρατεταμένης ξηρασίας σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική έχει οδηγήσει το κόστος σε ορισμένες βασικές μεταφορικές διαδρομές σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η εξέλιξη ενισχύει τους φόβους ότι οι υψηλότεροι ναύλοι θα περάσουν τελικά στις τιμές των προϊόντων, αναδεικνύοντας παράλληλα την ευπάθεια των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων.
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αλλάζει τις θαλάσσιες διαδρομές
Ιδιαίτερα σημαντικές είναι οι επιπτώσεις από τη συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Τα Στενά του Ορμούζ έχουν ουσιαστικά περιοριστεί σημαντικά για την εμπορική ναυσιπλοΐα, αναγκάζοντας πλοία και ενεργειακές εταιρείες να αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές και πηγές προμήθειας.
Πριν από τη σημερινή κρίση, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούσε μέσω του συγκεκριμένου θαλάσσιου περάσματος από τον Περσικό Κόλπο. Η αλλαγή των διαδρομών έχει επομένως επιπτώσεις πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή, αυξάνοντας τη ζήτηση για πλοία, τις αποστάσεις και τελικά το κόστος μεταφοράς.
Ο Alexander Saverys, διευθύνων σύμβουλος της βελγικής ναυτιλιακής CMB Tech, χαρακτηρίζει την άνοδο των ναύλων πρωτοφανή, προειδοποιώντας ότι οι συνέπειες μπορεί να φτάσουν μέχρι τη βιομηχανική παραγωγή, καθώς εργοστάσια ενδέχεται να αναγκαστούν να αναζητήσουν πρώτες ύλες και προϊόντα από ακριβότερες αγορές.
Στα ύψη οι ναύλοι των δεξαμενόπλοιων
Οι πιέσεις είναι ιδιαίτερα έντονες στα tankers. Το κόστος μεταφοράς πετρελαίου από τον Κόλπο προς την Ασία έφτασε στις 10 Αυγούστου τα 15,22 δολάρια ανά βαρέλι, σύμφωνα με την Argus, το υψηλότερο επίπεδο από τότε που ο οίκος άρχισε να καταγράφει τη συγκεκριμένη αγορά το 2005.
Η άνοδος συνδέεται μεταξύ άλλων με τον κίνδυνο επιθέσεων σε δεξαμενόπλοια που σχετίζονται με τη Σαουδική Αραβία και επιχειρούν να διασχίσουν το Bab al-Mandab, ένα ακόμη κρίσιμο θαλάσσιο chokepoint που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στη Μαύρη Θάλασσα. Οι ναύλοι δεξαμενόπλοιων προς τη Μεσόγειο διαμορφώθηκαν επίσης στα υψηλότερα επίπεδα τουλάχιστον από το 2005.
Ρεκόρ στη Διώρυγα του Παναμά
Την ίδια στιγμή, η κλιματική διάσταση της κρίσης γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στη Διώρυγα του Παναμά. Η πτώση της στάθμης των υδάτων, που συνδέεται με τις έντονες επιπτώσεις του El Niño, σε συνδυασμό με την αυξημένη κίνηση πλοίων, έχει εκτοξεύσει την αξία των διαθέσιμων slots διέλευσης.
Οι τιμές για τη χρήση των δύο διαφορετικών συστημάτων θυροφραγμάτων της διώρυγας έφτασαν στις αρχές Αυγούστου σε επίπεδα ρεκόρ, στα 1,1 εκατ. και 2,5 εκατ. δολάρια αντίστοιχα, σύμφωνα με την Argus.
Η αυξημένη κίνηση στον Παναμά δεν οφείλεται μόνο στις κλιματικές συνθήκες. Αποτελεί επίσης έμμεση συνέπεια της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, καθώς οι ανατροπές στις παραδοσιακές εμπορικές διαδρομές οδηγούν περισσότερα πλοία στην αναζήτηση εναλλακτικών περασμάτων.
Άνοδος 234% στα container rates προς τις ΗΠΑ
Οι αναταράξεις δεν περιορίζονται στα δεξαμενόπλοια. Αντίστοιχα έντονες αυξήσεις καταγράφονται και στη μεταφορά εμπορευματοκιβωτίων.
Οι μέσοι spot ναύλοι για containers από την Άπω Ανατολή προς την ανατολική ακτή των ΗΠΑ έχουν αυξηθεί κατά 234% σε ετήσια βάση, φτάνοντας τα 10.249 δολάρια ανά εμπορευματοκιβώτιο 40 ποδών.
Ο Peter Sand, chief analyst της Xeneta, εκτιμά ότι η αναστάτωση που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αποκτά πλέον δομικό χαρακτήρα και δεν αναμένεται να εξαφανιστεί σύντομα. Το επιπλέον κόστος, σύμφωνα με την εκτίμησή του, θα μεταφερθεί σταδιακά κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας και μέρος του θα επιβαρύνει τους καταναλωτές, ιδιαίτερα στα προϊόντα με χαμηλά περιθώρια κέρδους.
Τα chokepoints γίνονται οικονομικός και γεωπολιτικός κίνδυνος
Η κατάσταση αναδεικνύει τον αυξανόμενο ρόλο των θαλάσσιων chokepoints στην παγκόσμια οικονομία. Στενά περάσματα όπως το Ορμούζ και το Bab al-Mandab, αλλά και υποδομές όπως η Διώρυγα του Παναμά, συγκεντρώνουν μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαταραχή δυσανάλογα σημαντική για τις τιμές και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Ο Henry Curra, επικεφαλής έρευνας στη ναυλομεσιτική Braemar, επισημαίνει ότι τα chokepoints γίνονται ολοένα πιο κρίσιμα καθώς μικρότερες χώρες αντιλαμβάνονται τη γεωπολιτική και οικονομική επιρροή που μπορούν να ασκήσουν πάνω στις παγκόσμιες εμπορικές ροές.
Οι μακροπρόθεσμοι ναύλοι χρονοναύλωσης για tankers βρίσκονται πλέον κοντά στα ιστορικά υψηλά επίπεδα του καλοκαιριού του 2008. Ο John Ollett, επικεφαλής τιμολόγησης ευρωπαϊκών ναύλων στην Argus, εκτιμά μάλιστα ότι η σημερινή αναστάτωση στη ναυτιλιακή αγορά είναι μεγαλύτερη ακόμη και από εκείνη που προκάλεσαν η πανδημία και οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Για τη διεθνή ναυτιλία, η συγκυρία δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα στην οποία ο γεωπολιτικός και ο κλιματικός κίνδυνος λειτουργούν ταυτόχρονα. Οι πόλεμοι μπορούν να κλείσουν ή να καταστήσουν επικίνδυνες βασικές θαλάσσιες αρτηρίες, ενώ η ξηρασία και η μεταβολή των υδρολογικών συνθηκών περιορίζουν τη λειτουργία υποδομών όπως η Διώρυγα του Παναμά. Το αποτέλεσμα είναι μεγαλύτερες διαδρομές, υψηλότεροι ναύλοι και αυξανόμενο κόστος για το παγκόσμιο εμπόριο.
