Η προστασία που δεν προστατεύει

Στις 24 Σεπτεμβρίου τέθηκε σε ισχύ ένα κείμενο που οι περισσότερες ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις δεν θα διαβάσουν ποτέ, και το οποίο παρ’ όλα αυτά θα κρίνει αν θα κρατήσουν τους μεγαλύτερους πελάτες τους. Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2026/1560 θεσπίζει το Προαιρετικό Πρότυπο: το ευρωπαϊκό πρότυπο αναφοράς βιωσιμότητας για επιχειρήσεις που δεν υπόκεινται σε υποχρεωτική δημοσιοποίηση. Η EFRAG το αναφέρει πλέον ως Voluntary Standard, με το ακρωνύμιο VS ενώ μέχρι πρόσφατα το ίδιο κείμενο κυκλοφορούσε ως VSME.

Η λέξη «προαιρετικό» έχει δημιουργήσει μια παρεξήγηση καθώς το πρότυπο ναι μεν καθιστά μη υποχρεωτική τη σύνταξη έκθεσης βιωσιμότητας για τις μικρομεσαίες εταιρείες. Ωστόσο, οι μεγάλες εταιρείες οι οποίες είναι υποχρεωμένες να δημοσιεύουν εκθέσεις βιωσιμότητας, δύναται να χρησιμοποιήσουν το πρότυπο ως προς τα στοιχεία που θα ζητήσουν με βάση αυτό από της SMEs.

Τι άλλαξε

Η Οδηγία «Omnibus I», σε ισχύ από τον Μάρτιο του 2026, περιόρισε δραστικά τον κύκλο των εταιρειών που υποχρεούνται σε έκθεση βιωσιμότητας: πλέον απαιτούνται άνω των 1.000 εργαζομένων και κύκλος εργασιών άνω των 450 εκατ. ευρώ, με πρώτη χρήση αναφοράς το 2027. Στην Ελλάδα ο αριθμός αυτών των εταιρειών είναι αρκετά περιορισμένος.

Ο αριθμός των ελληνικών επιχειρήσεων που θα δεχθούν αιτήματα στοιχείων από αυτές τις εταιρείες, και από τους ευρωπαϊκούς ομίλους στις οποίες είναι προμηθευτές, αποτιμάται σε ένα αρκετά μεγάλο νούμερο.

Για να μην μετατραπεί αυτό σε ανεξέλεγκτη μεταφορά διοικητικού κόστους προς τις μικρομεσαίες εταιρείες, ο νομοθέτης εισήγαγε το ανώτατο όριο πληροφοριών που υποχρεούται να προσκομίσει η αλυσίδα αξίας. Μια υπόχρεη εταιρεία δεν μπορεί να απαιτήσει από επιχείρηση της αλυσίδας της με 1.000 εργαζομένους ή λιγότερους περισσότερα από όσα ορίζει το Παράρτημα ΙΙ του κανονισμού. Το όριο εφαρμόζεται σε χρήσεις που αρχίζουν από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Τρία πράγματα που χρειάζονται οι μικρομεσαίες εταιρείες να γνωρίζουν

Πρώτον, δεν δεσμεύει κανέναν πέρα από την υπόχρεη εταιρεία και μόνο για τη δική της έκθεση βιωσιμότητας. Η τράπεζα που αξιολογεί το δάνειό, ο αναθέτων φορέας που ορίζει κριτήρια για συμμετοχή σε διαγωνισμό, ο πελάτης που ζητά στοιχεία για τη δική του συμμόρφωση με άλλη νομοθεσία: κανένας από αυτούς δεν περιορίζεται. Το ερωτηματολόγιο μπορεί να είναι όσο μεγάλο θέλουν.

Δεύτερον, δεν προστατεύει τον υποπρομηθευτή. Το όριο δεσμεύει την εταιρεία που υπόκειται στα άρθρα 19α και 29α. Ο προμηθευτής πρώτης βαθμίδας που θα λάβει το αίτημα και θα το προωθήσει στους δικούς του προμηθευτές δεν υπόκειται σε αυτά τα άρθρα — και άρα δεν δεσμεύεται. Όσο κατεβαίνουμε την αλυσίδα αξίας, η προστασία αραιώνει.

Τρίτον, και κυριότερο: το πρότυπο ρυθμίζει τι επιτρέπεται να ρωτηθεί. Δεν ρυθμίζει τι συμβαίνει όταν δεν απαντάει μια εταιρεία. Καμία διάταξη δεν υποχρεώνει πελάτη να συνεχίσει τη συνεργασία με οποιαδήποτε προμηθευτή του εάν θεωρήσει ο τελευταίος ότι το  αίτημά του ήταν υπερβολικό. Η επιχείρηση που ενδεχομένως  δεν μπορεί να στείλει πχ την κατανάλωση ενέργειάς της σε MWh ρισκάρει να χάσει τη σύμβαση με τον πελάτη που εξυπηρετεί.

Το πρότυπο προστατεύει από την υπερβολή του ερωτήματος. Δεν προστατεύει την μικρομεσαία εταιρεία από την αδυναμία προσκόμισης ακριβούς απάντησης.

Ποιες επιχειρήσεις πρέπει να προετοιμαστούν

Το κριτήριο δεν είναι το μέγεθος. Είναι η εξάρτηση. Τέσσερις κατηγορίες επιχειρήσεων είναι πραγματικά εκτεθειμένες, με προθεσμία που έχει ήδη αρχίσει να τρέχει:

• Προμηθευτές υπόχρεων ευρωπαϊκών ομίλων (για τις εκθέσεις βιωσιμότητας των πελατών τους  για τη χρήση 2027)..
• Δανειολήπτες. Τα πιστωτικά ιδρύματα έχουν δικές τους υποχρεώσεις δημοσιοποίησης κλιματικού κινδύνου χαρτοφυλακίου. Ζητούν στοιχεία επειδή τα χρειάζονται, στο πλαίσιο αντίστοιχων νομοθεσιών.
• Συμμετέχοντες σε διαγωνισμούς. Τα κριτήρια ανάθεσης είναι επιλογή του αναθέτοντος. Η απουσία μετρητικών στοιχείων βιωσιμότητας ενδέχεται να επηρεάσει την αξιολόγησή σας.
• Επιχειρήσεις με συγκεντρωμένη πελατειακή βάση. Σε κλάδους όπως η μεταποίηση για αυτοκινητοβιομηχανία, η ναυτιλιακή εφοδιαστική, τα τρόφιμα και οι κατασκευές, δύο ή τρεις πελάτες συχνά καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του κύκλου εργασιών. Εκεί συγκεντρώνεται και η μεγαλύτερη ανάγκη προσκόμισης των σχετικών μετρητικών στοιχείων.

Η φόρμα υπολογισμού σχεδιάστηκε και προσκομίζετε από τον EFRAG

Στις 4 Νοεμβρίου η EFRAG δημοσίευσε το επίσημο ψηφιακό υπόδειγμα του προτύπου και έναν μετατροπέα που παράγει από αυτό μηχαναγνώσιμη αναφορά XBRL. Το υπόδειγμα είναι ένα αρχείο Excel με ενσωματωμένους ελέγχους συνέπειας, αυτόματα αθροίσματα και μετατροπέα καυσίμων σε μεγαβατώρες. Διατίθεται σε έντεκα γλώσσες, με ανοιχτό κώδικα, και ηEFRAG δεσμεύεται να το συντηρεί τουλάχιστον έως τον Ιούνιο του 2027.

Είναι σημαντική εξέλιξη και αξίζει να ειπωθεί καθαρά: καμία ελληνική μικρομεσαία επιχείρηση δεν χρειάζεται πλέον να αγοράσει λογισμικό ή να φτιάξει δική της φόρμα για να απαντήσει. Το εργαλείο υπάρχει, είναι επίσημο και είναι δωρεάν.

Και ακριβώς γι’ αυτό το πρόβλημα φαίνεται τώρα καθαρότερα. Όσο έλειπε η φόρμα υπολογισμού, η συζήτηση παρέμενε στην ζήτηση των στοιχείων. Τώρα που σχεδιάστηκε, μένει το δύσκολο κομμάτι — αυτό που κανένα υπόδειγμα δεν συμπληρώνει μόνο του, η υλοποίηση.

Τι πρακτικα σημαίνει ότι η μεθοδολογία είναι έτοιμη

Η Βασική Ενότητα του προτύπου, από το B1 έως το B11, είναι μια κλειστή λίστα. Έχει τέλος. Καλύπτει ταυτότητα και δραστηριότητες, ενέργεια και εκπομπές πεδίων 1 και 2, ρύπανση, βιοποικιλότητα, νερό, κυκλικότητα, εργατικό δυναμικό, υγεία και ασφάλεια, αμοιβές και καταδίκες για διαφθορά. Για επιχειρήσεις έως εννέα εργαζομένων, το Παράρτημα ΙΙ καθιστά σημαντικό μέρος αυτών προαιρετικό.

Το μεγαλύτερο μέρος των στοιχείων αυτών υπάρχει ήδη στην επιχείρηση. Βρίσκεται σε λογαριασμούς ρεύματος, σε δελτία παράδοσης αποβλήτων, στη μισθοδοσία, στο βιβλίο ατυχημάτων κτλ. Το πρόβλημα δεν είναι η συλλογή. Είναι ότι ενδεχομένως κανείς δεν τα έχει αθροίσει ποτέ, δεν υπάρχει καθορισμένος ρόλος ως υπεύθυνος ελέγχου και παροχής των συγκεκριμένων στοιχείων και δεν έχει καθοριστεί μεθοδολογία  και συγκεκριμένα αρχεία που να συμπληρώνεται με βάση τη λειτουργία της εταιρείας ώστε να προσκομίζεται το σχετικό νούμερο.

Αυτό το τελευταίο είναι και το κρισιμότερο. Η έκθεση του μεγάλου πελάτη υπόκειται σε διασφάλιση περιορισμένου εύρους — και η Επιτροπή οφείλει να εκδώσει εναρμονισμένα πρότυπα διασφάλισης έως την 1η Ιουλίου 2027. Ο ελεγκτής του πελάτη δεν θα ρωτήσει μόνο ποιο είναι το νούμερο. Θα ρωτήσει πώς προέκυψε και ποιος το ενέκρινε. Στοιχείο χωρίς ίχνος τεκμηρίωσης είναι στοιχείο που ο πελάτης δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει, και άρα ο προμηθευτής οφείλει να τεκμηριώσει το σχετικό στοιχείο με ακριβη υπο έλεγχο στοιχεία.

Το υπόδειγμα του EFRAG είναι απλά μια φόρμα. Η πραγματική δουλειά που πρέπει να γίνει είναι δημιουργηθεί το πλαίσιο καταγραφής των σχετικών δεικτών, να καθοριστεί πως υπολογίζονται και το πλαίσιο συγκέντρωσης και έγκρισής τους. Επίσης, τα νούμερα αυτά ενδέχεται να αποτελέσουν και την βάση που μπορει να χρησιμοποιήσει η διοίκηση για ουσιαστική βελτιστοποίηση των επιχειρησιακών διαδικασιών της και μείωση του κόστους της για την επόμενη μέρα.

Το χρονοδιάγραμμα, αντίστροφα

Αν η πρώτη χρήση αναφοράς τους υπο υποχρέωση πελάτες είναι το 2027, τα στοιχεία του 2027 πρέπει να είναι διαθέσιμα στις αρχές του 2028. Για να είναι αξιόπιστα, η μέτρηση πρέπει να λειτουργεί από την 1η Ιανουαρίου 2027. Για να λειτουργεί τότε, πρέπει να έχει δοκιμαστεί σε δεδομένα του 2026.

Μένουν λιγότερο από δύο μήνες για τη δοκιμή.

Η αριθμητική εδώ είναι απλή και δεν βελτιώνεται με αναμονή. Η οργάνωση της Βασικής Ενότητας για μια μεσαία επιχείρηση είναι έργο εβδομάδων, όχι μηνών, και κοστίζει κλάσμα του περιθωρίου μιας μόνο σύμβασης. Το κόστος της μη προετοιμασίας δεν είναι πρόστιμο — δεν υπάρχει πρόστιμο. Είναι ένας πελάτης που, όταν χρειαστεί να επιλέξει μεταξύ δύο προμηθευτών, θα επιλέξει αυτόν που απαντά και έχει διαθέσιμη τη σχετική πληροφορία.

Οι ευρωπαϊκές εταιρείες που έγραψαν αυτούς τους κανόνες δεν ζήτησαν από τους προμηθευτές τους να γίνουν βιώσιμοι. Ζήτησαν να γίνουν μετρήσιμοι. Είναι πολύ μικρότερο αίτημα, και έχει πολύ συντομότερη προθεσμία.