Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό ή δημοσιονομικό ζήτημα. Μετατρέπεται σταδιακά σε έναν από τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τον πληθωρισμό, την ανάπτυξη και, τελικά, τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται συχνότερα και εντονότερα, ενώ ταυτόχρονα η μετάβαση προς μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών αναδιατάσσει επενδύσεις, τιμές και παραγωγικούς πόρους. Για τους υπεύθυνους νομισματικής πολιτικής αυτό δημιουργεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον: μπορεί να χρειάζεται να αντιμετωπίζουν υψηλότερο πληθωρισμό την ίδια στιγμή που η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνεται.
Οι πρόσφατες αναταράξεις στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων δείχνουν πόσο δύσκολο μπορεί να γίνει αυτό το δίλημμα. Ένα σοκ στην προσφορά μπορεί να αυξήσει τις τιμές και παράλληλα να περιορίσει την παραγωγή, αναγκάζοντας μια κεντρική τράπεζα να επιλέξει σε ποιο βαθμό θα ανεχθεί μια προσωρινή άνοδο του πληθωρισμού ή θα αυστηροποιήσει την πολιτική της για να εμποδίσει τη μεταφορά της σε μισθούς και ευρύτερες τιμές.
Τα κλιματικά σοκ λειτουργούν συχνά με παρόμοιο τρόπο. Ένας καύσωνας, μια μεγάλη πλημμύρα, μια ξηρασία ή ένας κυκλώνας μπορεί να διαταράξει τις εφοδιαστικές αλυσίδες, να πλήξει την αγροτική παραγωγή, να περιορίσει την παραγωγικότητα και να αυξήσει τις τιμές συγκεκριμένων προϊόντων. Όσο τα φαινόμενα αυτά γίνονται συχνότερα, τόσο δυσκολότερο θα είναι για τις κεντρικές τράπεζες να τα αντιμετωπίζουν απλώς ως προσωρινές διακυμάνσεις.
Αυτό αποτελεί και το βασικό μήνυμα νέας έκθεσης του Network for Greening the Financial System (NGFS): οι κυβερνήσεις παραμένουν υπεύθυνες για την κλιματική πολιτική, αλλά οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να αγνοήσουν τις μακροοικονομικές συνέπειες ούτε της κλιματικής αλλαγής ούτε της μετάβασης προς το net zero.
Το κρίσιμο ερώτημα για τη νομισματική πολιτική είναι αν μια άνοδος τιμών παραμένει περιορισμένη σε ορισμένα προϊόντα ή εάν αρχίζει να εξαπλώνεται στην οικονομία. Μια προσωρινή αύξηση στις τιμές τροφίμων ή ενέργειας δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι απαιτείται αύξηση επιτοκίων. Αν όμως το σοκ διαρκέσει, επηρεάσει τις προσδοκίες και αρχίσει να περνά στις μισθολογικές διαπραγματεύσεις και στις τιμές άλλων αγαθών, τότε μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για τη μεσοπρόθεσμη σταθερότητα των τιμών.
Η κλιματική αλλαγή κάνει αυτή τη διάκριση δυσκολότερη. Μια σειρά από φαινόμενα που μεμονωμένα φαίνονται προσωρινά μπορεί, όταν επαναλαμβάνονται, να δημιουργήσει διαρκέστερη πίεση στον πληθωρισμό και την παραγωγή. Παράλληλα, η επαναλαμβανόμενη ανάγκη δημοσιονομικής στήριξης μετά από φυσικές καταστροφές μπορεί να μειώσει τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και να αποδυναμώσει την ανθεκτικότητα μιας οικονομίας.
Η ανάλυση του NGFS εξετάζει σενάρια επαναλαμβανόμενων καυσώνων, ξηρασιών, πλημμυρών και κυκλώνων σε διαφορετικές περιοχές. Το γενικό αποτέλεσμα είναι χαμηλότερο ΑΕΠ και μεγαλύτερη μεταβλητότητα του πληθωρισμού, ένας συνδυασμός που περιορίζει τις εύκολες επιλογές για μια κεντρική τράπεζα.
Ανάλογες προκλήσεις δημιουργεί και η ίδια η πράσινη μετάβαση.
Η τιμολόγηση του άνθρακα, τα συστήματα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, οι πράσινες επιδοτήσεις, οι κανονισμοί και οι μηχανισμοί συνοριακής προσαρμογής άνθρακα μπορούν να αλλάξουν το κόστος παραγωγής και τις σχετικές τιμές μέσα στην οικονομία.
Η μοντελοποίηση που παρουσιάζεται από το NGFS δείχνει ότι ένας φόρος άνθρακα μπορεί βραχυπρόθεσμα να αυξήσει τον συνολικό πληθωρισμό και να μειώσει την παραγωγή, ιδιαίτερα σε οικονομίες που εξαρτώνται περισσότερο από τα ορυκτά καύσιμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η πράσινη μετάβαση πρέπει να αναβληθεί. Αντίθετα, τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται η πολιτική έχει μεγάλη σημασία.
Σε μια ομαλή και προβλέψιμη μετάβαση, όπου οι επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά γνωρίζουν εγκαίρως την κατεύθυνση της πολιτικής και οι πληθωριστικές προσδοκίες παραμένουν σταθερές, οι επιπτώσεις στις τιμές είναι συνήθως πιο περιορισμένες. Όταν αντίθετα οι πολιτικές εφαρμόζονται απότομα, δεν είναι αξιόπιστες ή δεν έχουν προβλεφθεί, οι πληθωριστικές πιέσεις μπορεί να εμφανιστούν ταχύτερα και με μεγαλύτερη ένταση.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η δημοσιονομική πολιτική. Η ανακύκλωση, για παράδειγμα, εσόδων από έναν φόρο άνθρακα σε πράσινες επενδύσεις και επιδοτήσεις μπορεί να περιορίσει μέρος των βραχυπρόθεσμων αρνητικών επιπτώσεων στην παραγωγή και στις τιμές.
Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, σύμφωνα με τη σχετική ανάλυση, το κόστος της μετάβασης αντισταθμίζεται από τα οφέλη της αποφυγής πολύ σοβαρότερων φυσικών ζημιών που θα προκαλούσε μια περισσότερο ανεξέλεγκτη κλιματική αλλαγή.
Οι συνέπειες όμως δεν περιορίζονται στον πληθωρισμό. Η κλιματική αλλαγή μπορεί να επηρεάσει και τον ίδιο τον μηχανισμό μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής.
Οι φυσικές καταστροφές μπορούν να μειώσουν την αξία των περιουσιακών στοιχείων που χρησιμοποιούνται ως εξασφαλίσεις, να περιορίσουν την πρόσβαση σε πίστωση και να αυξήσουν την οικονομική αβεβαιότητα. Ταυτόχρονα, διαφορετικοί κλάδοι μπορεί να αντιδρούν πολύ διαφορετικά στις μεταβολές των επιτοκίων ανάλογα με την έκθεσή τους στην πράσινη μετάβαση.
Ακόμη και το λεγόμενο φυσικό επιτόκιο, το επίπεδο δηλαδή που θεωρείται συμβατό με σταθερό πληθωρισμό και οικονομία κοντά στο δυναμικό της, μπορεί να επηρεαστεί.
Οι φυσικές κλιματικές ζημιές τείνουν να ασκούν καθοδική πίεση σε αυτό το επιτόκιο μέσω χαμηλότερης παραγωγικότητας, μεγαλύτερης προληπτικής αποταμίευσης και καταστροφής κεφαλαίου. Σε μια καθυστερημένη και άτακτη μετάβαση, η χαμηλή παραγωγικότητα και τα stranded assets θα μπορούσαν να διατηρήσουν αυτή την πίεση για μεγαλύτερο διάστημα.
Αντίθετα, μια περισσότερο οργανωμένη μετάβαση θα μπορούσε σταδιακά να στηρίξει το φυσικό επιτόκιο μέσω παραγωγικών πράσινων επενδύσεων, καινοτομίας και αποτελεσματικότερης ανακατανομής κεφαλαίων.
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η αβεβαιότητα αποκτά επίσης μεγαλύτερη σημασία. Όταν η αβεβαιότητα αφορά το πόσο επίμονος θα αποδειχθεί ο πληθωρισμός, μπορεί να δικαιολογεί πιο αποφασιστική αντίδραση. Όταν όμως αφορά την ίδια τη λειτουργία του μηχανισμού μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής, μια πιο προσεκτική προσέγγιση μπορεί να είναι καταλληλότερη.
Το NGFS προτείνει ένα πρακτικό πλαίσιο πέντε βημάτων για τις κεντρικές τράπεζες: αναγνώριση του κλιματικού σοκ, αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο μεταδίδεται στην οικονομία, εξέταση του κατά πόσο δημιουργεί σύγκρουση μεταξύ πληθωρισμού και παραγωγής, επιλογή και επικοινωνία της κατάλληλης νομισματικής πολιτικής και, τέλος, συνεχής παρακολούθηση και επανεκτίμηση.
Ένα τοπικό πλημμυρικό φαινόμενο, για παράδειγμα, δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο από την άμεση ζημιά. Οι κεντρικοί τραπεζίτες θα πρέπει να εξετάζουν πόσο θα διαρκέσει, ποιους κλάδους επηρεάζει, αν οι αυξήσεις τιμών θα μεταφερθούν στην υπόλοιπη οικονομία, τι δημοσιονομικά μέτρα θα λάβει η κυβέρνηση και πόσο ανθεκτικά είναι τα νοικοκυριά, οι επιχειρήσεις και το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Σε αυτή τη διαδικασία, η επικοινωνία είναι κρίσιμη. Οι κεντρικές τράπεζες χρειάζεται να εξηγούν καθαρά ποιος είναι ο ρόλος τους απέναντι στους κλιματικούς κινδύνους και, κυρίως, να κάνουν σαφές ότι δεν υποκαθιστούν τις κυβερνήσεις στην άσκηση κλιματικής πολιτικής.
Η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί έναν νέο στόχο για τη νομισματική πολιτική. Αλλά αλλάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο επιδιώκεται ο παραδοσιακός στόχος της σταθερότητας των τιμών.
Και όσο τα φυσικά φαινόμενα εντείνονται και η πράσινη μετάβαση αναδιαμορφώνει την οικονομία, τόσο πιο συχνά οι κεντρικές τράπεζες θα βρίσκονται αντιμέτωπες με αποφάσεις στις οποίες η καταπολέμηση του πληθωρισμού και η προστασία της οικονομικής δραστηριότητας δεν θα δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση.
