Μια σημαντική αλλαγή στον παγκόσμιο χάρτη των αναδυόμενων κινδύνων καταγράφει η AXA στην έκθεση Future Risks Report 2026 – The Intergenerational Moment. Για πρώτη φορά στα 13 χρόνια της έρευνας, οι ειδικοί τοποθετούν τους κινδύνους από artificial intelligence και big data στην πρώτη θέση, πάνω από την κλιματική αλλαγή. Η μετατόπιση δεν σημαίνει ότι το climate risk υποχωρεί σε σημασία: παραμένει δεύτερο στους experts και πρώτο για το γενικό πληθυσμό, αλλά δείχνει πόσο γρήγορα η AI εξελίσσεται από τεχνολογική ευκαιρία σε συστημικό risk.
.
Η έκθεση βασίζεται σε έρευνα της Ipsos για λογαριασμό της AXA, η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 14 Μαΐου έως τις 24 Ιουνίου 2026. Συμμετείχαν 4.345 experts σε 62 χώρες και περιοχές και 24.000 πολίτες σε 19 αγορές, ενώ συνολικά οι ερωτώμενοι αξιολόγησαν 20 διαφορετικούς κινδύνους με βάση τον πιθανό αντίκτυπό τους στα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια.
Η AI από την τέταρτη στην πρώτη θέση
Η αλλαγή είναι απότομη. Οι κίνδυνοι από AI και big data ανεβαίνουν από την 4η θέση το 2025 στην 1η το 2026 για τους ειδικούς, ενώ στον γενικό πληθυσμό ανεβαίνουν από την 7η στη 2η θέση. Το 54% των experts και το 48% των πολιτών που επέλεξαν την AI μεταξύ των σημαντικότερων κινδύνων τη χαρακτηρίζουν «rapidly emerging».
Οι βασικές ανησυχίες αφορούν ethical risks, ανθρώπινα δικαιώματα, misuse of data και bias, ενώ ακολουθούν οι επιπτώσεις στην απασχόληση και το λεγόμενο «black box effect», δηλαδή η έλλειψη διαφάνειας και δυνατότητας ερμηνείας των αποφάσεων που λαμβάνουν τα συστήματα AI.
Εξίσου σημαντικό είναι το χάσμα μεταξύ ταχύτητας ανάπτυξης και θεσμικής ετοιμότητας. Μόλις 9% των experts θεωρεί ότι οι δημόσιες αρχές είναι καλά προετοιμασμένες για τους κινδύνους της AI, ποσοστό που πέφτει στο 3% στην Ευρώπη. Η έκθεση καταγράφει ως βασικές προτεραιότητες την ενίσχυση των κανονισμών και των risk governance frameworks.
Η Ευρώπη βλέπει διαφορετικά τον κίνδυνο
Η ευρωπαϊκή εικόνα διαφέρει αισθητά από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Στην Ευρώπη, η γεωπολιτική αστάθεια παραμένει ο Νο 1 κίνδυνος για τους experts, ακολουθούμενη από την κλιματική αλλαγή και την AI. Στην Αμερική, την Αφρική και την περιοχή Asia-Pacific και Middle East, η AI βρίσκεται ήδη στην πρώτη θέση.
Για τους Ευρωπαίους experts, μετά την πρώτη τριάδα ακολουθούν cyber risks, social tensions, energy risks και social fragmentation. Η Ευρώπη είναι επίσης η μόνη περιοχή στην οποία τα changing demographics παραμένουν στο Top 10, στοιχείο που δείχνει ότι η γήρανση του πληθυσμού και οι δημογραφικές μεταβολές αντιμετωπίζονται περισσότερο ως μακροπρόθεσμος strategic risk.
Το climate risk παραμένει πρώτο για τους πολίτες
Παρά τη θεαματική άνοδο της AI, η κλιματική αλλαγή παραμένει ο Νο 1 κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό και για κάθε ηλικιακή ομάδα ξεχωριστά. Το 76% των πολιτών που την επέλεξαν μεταξύ των σημαντικότερων risks δηλώνει ότι αισθάνεται προσωπικά ευάλωτο στις συνέπειές της, έναντι 63% των experts.
Οι μεγαλύτερες ανησυχίες σχετίζονται με καταστροφές από καταιγίδες, ξηρασίες, πλημμύρες, πυρκαγιές, χαλάζι και άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Ακολουθούν food and water insecurity και επιπτώσεις στην υγεία.
Η έκθεση καταγράφει παράλληλα χαμηλή εμπιστοσύνη στην ετοιμότητα των δημόσιων αρχών. Μόλις 30% του γενικού πληθυσμού και 13% των experts θεωρούν ότι οι αρχές είναι καλά προετοιμασμένες να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η έμφαση των ειδικών μετατοπίζεται περισσότερο προς adaptation, protective infrastructure, research and innovation και international cooperation.
Ένας κόσμος «polycrisis»
Το δεύτερο μεγάλο μήνυμα του report είναι ότι οι κίνδυνοι δεν λειτουργούν πλέον απομονωμένα. Το 95% των experts και το 94% του γενικού πληθυσμού πιστεύουν ότι ο αριθμός των κρίσεων έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια.
Η AI μεταβάλλει τη φύση των cyber threats, οι γεωπολιτικές εντάσεις επηρεάζουν energy και food security, η κλιματική αλλαγή ασκεί πίεση σε υποδομές και φυσικούς πόρους και η κοινωνική πόλωση επηρεάζει την ικανότητα των κοινωνιών να ανταποκριθούν αποτελεσματικά σε όλες τις υπόλοιπες κρίσεις.
Στην παγκόσμια κατάταξη των experts, μετά την AI και την κλιματική αλλαγή ακολουθούν geopolitical instability, cyber risks και energy risks. Στις επόμενες θέσεις βρίσκονται social tensions and movements, social fragmentation, financial stability risks, macroeconomic risks και natural resources & biodiversity.
Επιστροφή του energy risk
Τα ενεργειακά risks επιστρέφουν επίσης δυναμικά στην ατζέντα. Από την 8η θέση το 2025 ανεβαίνουν στην 5η για τους experts, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων και ανησυχιών για την ασφάλεια εφοδιασμού.
Ιδιαίτερα στην Ευρώπη, οι ειδικοί εστιάζουν περισσότερο σε ζητήματα sovereignty και εξάρτησης από imported energy, ενώ σε άλλες περιοχές κυριαρχεί περισσότερο η ανησυχία για τις υψηλές τιμές. Η ενέργεια παύει έτσι να θεωρείται μόνο ένα πιθανό μελλοντικό shock και γίνεται ένα risk που μεγάλο μέρος των experts αντιλαμβάνεται ως ήδη παρόν.
Η κοινωνική πόλωση γίνεται «risk multiplier»
Το social fragmentation εμφανίζεται για πρώτη φορά ως ξεχωριστή κατηγορία στο Future Risks Report και εισέρχεται απευθείας στην 7η θέση των experts. Το 63% των πολιτών δηλώνει ότι βλέπει είτε ολοένα λιγότερες κοινές αξίες είτε βαθύ και ανησυχητικό διχασμό στη χώρα του.
Παράλληλα, 59% του γενικού πληθυσμού αναφέρει ότι έχει βιώσει προσωπικά εντάσεις που σχετίζονται με ηλικιακές διαφορές, ενώ 46% θεωρεί ότι οι νεότερες γενιές θα έχουν χειρότερη ποιότητα ζωής. Οι intergenerational tensions είναι ισχυρότερες μεταξύ των νεότερων: 68% των κάτω των 35 ετών τις βιώνει τουλάχιστον περιστασιακά, έναντι 46% των άνω των 65.
Η έκθεση αντιμετωπίζει την κοινωνική κατακερματισμό όχι απλώς ως έναν ακόμη αυτόνομο κίνδυνο αλλά ως παράγοντα που μπορεί να επιδεινώσει την αντιμετώπιση άλλων shocks, από το κλίμα έως την τεχνολογία και τη γεωπολιτική.
Παρά τις κρίσεις, το 85% πιστεύει στην πρόληψη
Ένα από τα περισσότερο θετικά ευρήματα αφορά την πρόληψη. Το 85% τόσο των experts όσο και του γενικού πληθυσμού πιστεύει ότι οι κίνδυνοι που τους ανησυχούν περισσότερο μπορούν να αποφευχθούν πλήρως ή εν μέρει μέσω ισχυρής preventive action.
Η πίστη στην πρόληψη είναι ακόμη μεγαλύτερη στους κάτω των 35 ετών, στο 87%, έναντι 83% στους άνω των 65. Παράλληλα, όμως, υπάρχει σαφές preparedness gap: η πλειονότητα θεωρεί ότι οι κρίσεις αυξάνονται και αλληλεπικαλύπτονται, χωρίς να αισθάνεται αντίστοιχα προετοιμασμένη για ένα μεγάλο shock.
Εδώ η AXA βλέπει και διευρυμένο ρόλο για τον ασφαλιστικό κλάδο. Το 68% του γενικού πληθυσμού θεωρεί ότι οι insurers έχουν σημαντικό ρόλο στην προστασία απέναντι στους emerging risks, ενώ οι επιχειρηματικοί πελάτες αναζητούν πλέον όχι μόνο financial protection αλλά και risk knowledge, prevention, resilience building και advisory support.
Το Future Risks Report 2026 καταλήγει έτσι σε μια εικόνα όπου οι παραδοσιακοί διαχωρισμοί μεταξύ τεχνολογικού, περιβαλλοντικού, κοινωνικού και γεωπολιτικού risk γίνονται όλο και λιγότερο σαφείς. Η AI ανεβαίνει στην κορυφή όχι επειδή το climate risk έχει υποχωρήσει, αλλά επειδή ένα ακόμη συστημικό ρίσκο προστίθεται σε ένα ήδη πυκνό και αλληλοεξαρτώμενο περιβάλλον κρίσεων.
Πηγή: AXA, Future Risks Report 2026
