Ένα σύνολο 11 λύσεων βασισμένων στη φύση πρόκειται να δοκιμαστεί σε μεσογειακές περιοχές, στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από την Ευρωπαϊκή Ένωση έργου DRYAD, με στόχο την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας της γεωργίας, της κτηνοτροφίας και των δασικών εκτάσεων.
.
Οι παρεμβάσεις επιλέχθηκαν έπειτα από διαδικασία αξιολόγησης που ξεκίνησε με 40 προτάσεις, περιορίστηκε αρχικά σε 13 και κατέληξε στις 11 λύσεις που θεωρήθηκαν καταλληλότερες για εφαρμογή σε πιλοτικές περιοχές της Ελλάδας, της Ισπανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας και της Πορτογαλίας.
Το έργο επικεντρώνεται στα λεγόμενα αγροδασοκτηνοτροφικά συστήματα, δηλαδή σε μορφές διαχείρισης γης όπου καλλιέργειες, δέντρα και ζώα συνυπάρχουν στην ίδια περιοχή.
Γιατί είναι κρίσιμα τα αγροδασοκτηνοτροφικά συστήματα
Σε σύγκριση με τη συμβατική γεωργία μονοκαλλιέργειας, τα μικτά αυτά συστήματα υποστηρίζουν μεγαλύτερη ποικιλία ειδών, ωφέλιμων εντόμων και μικροοργανισμών του εδάφους.
Η παρουσία δέντρων συμβάλλει στη γονιμότητα του εδάφους, περιορίζει τη διάβρωση και ενισχύει την αποθήκευση άνθρακα. Παράλληλα, βοηθά τις αγροτικές εκτάσεις να ανταποκρίνονται καλύτερα τόσο σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας όσο και σε επεισόδια έντονων βροχοπτώσεων.
Οι καλλιέργειες προσφέρουν τρόφιμα και ζωοτροφές, ενώ τα ζώα αξιοποιούν τη διαθέσιμη βλάστηση και εμπλουτίζουν το έδαφος μέσω της φυσικής λίπανσης.
Το μοντέλο αυτό μπορεί επίσης να ενισχύσει την οικονομική ανθεκτικότητα των παραγωγών, καθώς από την ίδια έκταση μπορούν να προκύπτουν διαφορετικές πηγές εισοδήματος, όπως ξυλεία, φρούτα, δημητριακά, κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα.
Ωστόσο, τα μεσογειακά αγροτικά και δασικά τοπία βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση από την άνοδο της θερμοκρασίας, τις παρατεταμένες ξηρασίες και τις περισσότερο ακανόνιστες βροχοπτώσεις.
Λύσεις που συνδιαμορφώθηκαν τοπικά
Οι 11 παρεμβάσεις του DRYAD δεν σχεδιάστηκαν αποκλειστικά από ερευνητές.
Αποτελούν προϊόν συνεργασίας μεταξύ αγροτών, διαχειριστών γης, επιστημονικών ομάδων και περιφερειακών αρχών, ώστε να προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε περιοχής.
Η προσέγγιση αυτή θεωρείται κρίσιμη για την αποδοχή και τη μακροπρόθεσμη εφαρμογή των λύσεων, καθώς οι τοπικοί φορείς συμμετέχουν από την αρχή στον σχεδιασμό τους.
Οι παρεμβάσεις χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες: νερό, έδαφος και βιοποικιλότητα.
Παρεμβάσεις για τη διαχείριση του νερού
Οι λύσεις που σχετίζονται με το νερό αποσκοπούν στη βελτίωση της αποθήκευσης και της διαχείρισής του σε περιοχές που αντιμετωπίζουν αυξανόμενη λειψυδρία.
Στην ισπανική περιφέρεια της Εξτρεμαδούρας προβλέπεται η δημιουργία αποστραγγιστικών τάφρων, οι οποίες μπορούν να περιορίσουν την επιφανειακή απορροή και να βοηθήσουν το νερό να παραμένει περισσότερο στο έδαφος.
Στην περιοχή Αλεντέζου της Πορτογαλίας θα δημιουργηθούν τεχνητές λίμνες που εξαρτώνται από τα υπόγεια ύδατα. Η λύση αυτή εξετάζεται επίσης για μεταφορά και εφαρμογή στην περιοχή Sardón της Ισπανίας.
Οι παρεμβάσεις στοχεύουν στην ενίσχυση των αποθεμάτων νερού, στην υποστήριξη της κτηνοτροφίας και στη δημιουργία μικρών οικοτόπων για την άγρια ζωή.
Πέντε λύσεις για το έδαφος και τις γεωργικές πρακτικές
Οι πέντε παρεμβάσεις που αφορούν το έδαφος επικεντρώνονται στη βελτίωση της ποιότητάς του και στην προσαρμογή των αγροτικών πρακτικών στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Στην Εξτρεμαδούρα θα εφαρμοστεί παρακολούθηση του εδάφους σε πραγματικό χρόνο, ώστε οι παραγωγοί να διαθέτουν ακριβέστερα δεδομένα για την υγρασία, τη θερμοκρασία και την κατάστασή του.
Στην Εξτρεμαδούρα και την Ανδαλουσία θα δοκιμαστούν προσαρμοστικές πρακτικές βόσκησης, οι οποίες προσαρμόζουν τη διάρκεια, την ένταση και την τοποθεσία της βόσκησης ανάλογα με τις συνθήκες.
Η χρήση βιοκάρβουνου (biochar) θα εφαρμοστεί στο Αλεντέζου και την Εξτρεμαδούρα, με στόχο τη βελτίωση της συγκράτησης νερού και θρεπτικών συστατικών στο έδαφος.
Παράλληλα, στην Εξτρεμαδούρα προβλέπεται η σπορά βοσκοτόπων με μεγαλύτερη ποικιλία φυτικών ειδών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην πρόληψη των δασικών πυρκαγιών, με παρεμβάσεις στο Αλεντέζου, την Εξτρεμαδούρα, τη Σαρδηνία και την Αιτωλοακαρνανία.
Η Αιτωλοακαρνανία στις πιλοτικές περιοχές
Η Ελλάδα συμμετέχει στο έργο μέσω της Αιτωλοακαρνανίας, όπου θα εφαρμοστούν λύσεις για την προστασία δέντρων και θάμνων, την πρόληψη πυρκαγιών και την έγκαιρη ανίχνευση της θνησιμότητας των δέντρων.
Η έγκαιρη παρακολούθηση της υγείας της βλάστησης μπορεί να βοηθήσει τους διαχειριστές γης να εντοπίζουν εγκαίρως σημάδια στρες από ξηρασία, ασθένειες ή ακραίες θερμοκρασίες.
Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να λαμβάνονται μέτρα πριν η υποβάθμιση αποκτήσει μεγάλη έκταση ή αυξήσει τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
Τέσσερις δράσεις για τη βιοποικιλότητα
Οι παρεμβάσεις για τη βιοποικιλότητα περιλαμβάνουν τη στρατηγική φύτευση δέντρων και θάμνων σε ανοιχτές καλλιεργήσιμες εκτάσεις και μη δασωμένους βοσκότοπους της Ανδαλουσίας.
Στο Αλεντέζου και τη Σαρδηνία θα δημιουργηθούν φυσικές «νησίδες» καταφυγίου για την άγρια ζωή, προσφέροντας χώρους τροφής, αναπαραγωγής και προστασίας.
Στην Αιτωλοακαρνανία προβλέπονται ειδικά μέτρα για την προστασία δέντρων και θάμνων, ενώ η έγκαιρη ανίχνευση θνησιμότητας δέντρων θα εφαρμοστεί σε πέντε περιοχές: Αιτωλοακαρνανία, Αλεντέζου, Ανδαλουσία, Εξτρεμαδούρα και Σαρδηνία.
Περιβαλλοντικά και οικονομικά οφέλη
Οι λύσεις αναμένεται να προσφέρουν πολλαπλά οφέλη.
Σε περιβαλλοντικό επίπεδο, μπορούν να βελτιώσουν τη συγκράτηση του νερού, τη γονιμότητα του εδάφους και την προστασία της βιοποικιλότητας, ενώ παράλληλα περιορίζουν τη διάβρωση και τον κίνδυνο πυρκαγιάς.
Σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, μπορούν να ενισχύσουν την παραγωγικότητα των εκμεταλλεύσεων, να μειώσουν την εξάρτηση από εξωτερικές εισροές και να δημιουργήσουν νέες «πράσινες» θέσεις εργασίας στις αγροτικές περιοχές.
Η ανάπτυξη λύσεων προσαρμοσμένων στις τοπικές ανάγκες μπορεί επίσης να συμβάλει στη διατήρηση του αγροτικού πληθυσμού και στη βιωσιμότητα περιοχών που πλήττονται ταυτόχρονα από την κλιματική αλλαγή και τη δημογραφική συρρίκνωση.
Μια ευρύτερη στρατηγική ανθεκτικότητας
Το DRYAD υπογραμμίζει ότι οι λύσεις βασισμένες στη φύση δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένες τεχνικές παρεμβάσεις.
Αντίθετα, πρέπει να εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική που συνδυάζει τη φύση, την καινοτομία και την τοπική γνώση.
Η αποτελεσματικότητά τους θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο μπορούν να προσαρμοστούν σε διαφορετικές τοπικές συνθήκες, να εφαρμοστούν σε μεγαλύτερη κλίμακα και να ενσωματωθούν στις αγροτικές και περιφερειακές πολιτικές.
Καθώς οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εντείνονται στη Μεσόγειο, τέτοιες πρακτικές μπορούν να αποτελέσουν βασικό εργαλείο για τη διατήρηση της παραγωγικότητας, την προστασία των φυσικών πόρων και τη στήριξη των τοπικών κοινωνιών.
Πηγή: CORDIS – Ευρωπαϊκή Επιτροπή / έργο DRYAD.
